Yapay zekâ matematikte neden hata yapar?

Yapay zekâ şiir yazar, e-posta düzeltir, ama üç basamaklı bir çarpmada şaşırabilir. Bu bir tuhaflık değil, sistemin nasıl çalıştığının sonucudur.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Dil modelinin sayıları neden hesap makinesi gibi işlemediğini
• Sayıların parçalara bölünmesinin hatayı nasıl etkileyebildiğini
• Hesabı güvenle yaptırmak için hangi yolların olduğunu
• Çıkan sonucu iki dakikada nasıl kontrol edeceğinizi

Model hesap yapmaz, devamı tahmin eder

Google’ın Machine Learning Crash Course sayfası dil modelini şöyle anlatıyor: model, bir metin dizisinde bir sonraki parçanın ne olabileceğine dair olasılıklar üretir. Uygulama bu olasılıklardan birini seçer. Yani model “17 çarpı 24 kaç eder?” sorusuna bir hesap makinesi gibi değil, bu cümleden sonra gelmesi en olası metni üreterek cevap verir. Küçük ve sık görülen işlemlerde bu çoğu zaman doğru çıkar. Büyük sayılarda ya da çok adımlı işlemlerde şaşırma ihtimali artar.

Sayılar da parçalara bölünür

Singh ve Strouse’un makalesi, modellerin sayıları nasıl böldüğünün aritmetik sonucu etkilediğini gösteriyor. Bazı modeller sayıyı tek rakamlı parçalara, bazıları bir ile üç rakamlı parçalara bölüyor. Yazarlar, sayıları soldan sağa bölmenin yerine sağdan sola, yani binlik ayırıcı gibi virgüllerle gruplandırarak vermenin sonuçları belirgin biçimde düzelttiğini bulmuş. Hataların da rastgele değil, belirli bir örüntüyle çıktığını söylüyorlar. Modeller bir biçimden diğerine dönüşebildiği için adım adım düşündürmek de performansı geri getirebiliyor. Makale ayrıca modeller büyüdükçe bu farkın küçüldüğünü bildiriyor.

Bu bilgiyi günlük hayata şöyle çevirin: büyük bir sayıyı model okurken sizin gördüğünüz tek parça olmayabilir. Sayıları sade yazın, birimleri belirtin ve işlemi küçük adımlara bölün.

En güvenli yol: hesabı bir araca yaptırmak

OpenAI’ın yardım sayfası, ChatGPT’nin veri analizinde Python kodu yazıp çalıştırdığını anlatıyor. Dosyanızı okuyor, kodu güvenli bir ortamda çalıştırıyor ve sonucu cevabına katıyor. Kodu görebiliyorsunuz. Yani hesap, modelin “tahmin ettiği” bir metin değil, çalışan bir kodun çıktısı oluyor. Bu özellik kodlama bilmeden de işe yarar; bakmanız gereken şey, cevabın yanında bir kod ya da hesap adımı gösterilip gösterilmediği. Başka şirketlerin araçlarında da benzer özellikler olabilir; adını ve kapsamını kendi yardım sayfalarından kontrol edin.

Günlük bir örnek: Konya’da bir bakkal, haftalık satış fişlerinin toplamını ve yüzde onluk indirimden sonraki tutarı hesaplatmak istiyor. Sayıları metin olarak yapıştırıp “toplamı söyle” demek hata riskini artırır. Dosya yükleyip hesabı koda yaptırmak ve sonucu kendi hesap makinesiyle bir kez daha kontrol etmek çok daha güvenlidir. Fişlerdeki müşteri adı gibi kişisel bilgileri yüklemeden önce silin.

Bu çıktı örnektir; sayıları kendiniz de bir hesap makinesiyle kontrol edin.

Adım adım uygulama

1. Hesaplanacak sayıları sade yazın: nokta, virgül ve birimleri tutarlı kullanın.
2. İşlemi tek komutta değil, küçük adımlarda isteyin.
3. “Önce adımları yaz, sonra sonucu ver” deyin.
4. Kod çalıştırabilen bir özellik varsa hesabı ona yaptırın ve kodu görün.
5. Sonucu kendi hesap makinenizle ya da bir tablo programıyla doğrulayın.
6. Para, ölçü ya da ilaç gibi önemli işlerde yapay zekâ sonucunu tek başına kullanmayın.

Kontrol listesi

• Sayılar sade ve birimleri belli
• İşlem adımları gösterildi
• Sonucu ikinci bir yolla kontrol ettim
• Kod çalıştı mı, yoksa model tahmin mi etti, öğrendim

Sık yapılan hatalar

• Uzun bir işlemi tek hamlede sormak
• Modelin kendine güvenen tonunu doğruluk sanmak
• Sonucu hiç kontrol etmemek
• Kişisel bilgi içeren tabloyu temizlemeden yüklemek

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• OpenAI Yardım: ChatGPT ile veri analizi (İngilizce)
• Singh ve Strouse: Belirteçleme önemlidir, öncü dil modellerinde aritmetik üzerindeki etkisi (arXiv) (İngilizce)
• Google Machine Learning Crash Course: Dil modelleri (İngilizce)
• Hugging Face LLM Kursu: Belirteçleyiciler (İngilizce)

Son kontrol: 8 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zeka-matematikte-neden-hata-yapar/ · Yapay Zeka Dersleri