Model, uygulama, araç: aynı model neden farklı davranır?

Aynı model, iki ayrı ortamda aynı soruya farklı yanıt verebilir. Bu derste kullandığınız yapay zekâ aracı için bir bilgi kartı çıkaracak ve farkı bu karttan açıklayacaksınız.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Model ile uygulamanın neden aynı şey olmadığını
• Uygulamanın modele eklediği üç katmanı: sistem talimatı, araçlar, hafıza ve ayarlar
• Aynı şirketin uygulaması ile API’sinin neden farklı davranabileceğini
• Kullandığınız araç için dört satırlık bir bilgi kartı çıkarmayı

Model ile ürün aynı şey değildir

Model, yanıtı üreten sistemdir. Modellerin adlarını ve ailelerini “Model adları kısa sözlüğü” dersinde görmüştünüz. Siz ise çoğu zaman modelle doğrudan değil, onun etrafına kurulmuş bir ürünle, yani uygulamayla konuşursunuz.

Uygulamayı kuran taraf modele sohbetin başında talimat, kullanabileceği araçlar ve bazı ayarlar verir. Aynı model başka bir ürüne takıldığında bu üçü değişebilir. Yanıtın değişmesi için modelin değişmesi gerekmez.

Uygulamanın modele eklediği katmanlar

Sistem talimatı (system prompt). Anthropic, Claude’un web arayüzü ve mobil uygulamalarının her sohbetin başında modele güncel tarih gibi bilgiler veren bir sistem talimatı kullandığını yazıyor. Bu talimat belirli davranışları da teşvik ediyor; örneğin kodun hep Markdown içinde verilmesi. Talimat düzenli olarak güncelleniyor. Aynı sayfa, bu güncellemelerin Claude API’ye uygulanmadığını belirtiyor.

Araçlar (tools). Anthropic’in belgesine göre araç kullanımı (tool use), modelin geliştiricinin tanımladığı ya da Anthropic’in sağladığı işlevleri çağırmasıdır. Model, isteğinize ve aracın tanımına bakarak aracı ne zaman çağıracağına karar verir. Bazı araçlar uygulamanın kendisinde çalışır; web araması, sayfa getirme ve kod çalıştırma gibi bazıları ise Anthropic’in altyapısında çalışır.

Claude’un yardım sayfası, web araması açıkken güncel bilgi gerektiren konularda bir arama aracının çağrıldığını ve yanıtın kaynaklara bağlantı içerdiğini anlatıyor. Gemini uygulamalarında ise Google’ın sayfasına göre kaynak ve bağlantı bazen gösterilir; her yanıtta olmaz. Kaynaklar düğmesi yoksa o yanıt için bağlantı verilmemiştir.

Hafıza ve ayarlar. OpenAI’ın yardım sayfasına göre ChatGPT’de hafıza açıkken önceki sohbetlerden, dosyalardan ve bağlı uygulamalardan yararlı bağlam hatırlanır ve yanıt kişiselleştirilir. Özel talimatlar (custom instructions) ise ChatGPT’ye kendiniz hakkında bilgi vermenin ve nasıl yanıt istediğinizi söylemenin yoludur. Geçici sohbet mevcut hafızayı kullanmaz, yeni hafıza da oluşturmaz. Hafıza kapatılabilir.

Uygulama ile API aynı yanıtı garanti etmez

API (uygulama programlama arayüzü), geliştiricilerin modeli kendi araçlarına bağlama yoludur. Orada sistem talimatını, araçları ve ayarları uygulamayı kuran geliştirici belirler. Yani aynı şirketin hem uygulaması hem API’si olsa bile ikisinden gelen yanıtın aynı olacağını varsayamazsınız. Anthropic’in sistem talimatı sayfasındaki ayrım bunun bir örneğidir.

Örnek: Ankara’daki kurgusal Demirtaş Muhasebe Bürosunda Elif Hanım bir sohbet uygulaması kullanıyor. Web araması ve hafıza açık; hafızada “müşterilerimiz küçük esnaf, sade anlat” notu var. Murat Bey ise büronun bir yazılımcıya yaptırdığı küçük aracı kullanıyor. Bu araç aynı şirketin modelini API üzerinden çağırıyor ama web araması tanımlı değil.

İkisi de “Bu ay vergi beyanı için hangi tarihe dikkat etmeliyim?” diye soruyor. Elif Hanım’ın yanıtı sade bir dille geliyor ve kaynak bağlantısı içeriyor. Murat Bey’in yanıtı daha genel ve kaynaksız. Model aynı, ortam farklı. Yanıtı kimin “daha iyi” verdiğine değil, hangi ortamın neye erişebildiğine bakmak gerekir. Vergi tarihi gibi bilgileri her iki durumda da resmî kaynaktan kontrol edin.

Adım adım uygulama

1. Kullandığınız aracın adını ve arkasındaki şirketi kartın ilk satırına yazın.
2. İkinci satıra ortamı yazın: şirketin uygulaması mı, yoksa API ile kurulmuş başka bir araç mı?
3. Üçüncü satıra açık araçları yazın: web araması, dosya yükleme, hafıza, kod çalıştırma. Aracın ayarlar bölümüne ve yardım sayfasına bakın; yanıtlarda kaynak bağlantısı çıkıp çıkmadığını da not edin.
4. Dördüncü satıra kalıcı ayarları yazın: özel talimat, hafıza, kurumunuzun tanımladığı bir talimat olup olmadığı.
5. İkinci bir ortam için aynı kartı çıkarın, iki kartı yan yana koyun ve farklı olan satırları işaretleyin. Aynı soruya gelen iki yanıtın farkını, işaretli satırlara bağlayan tek cümle yazın.

Aracın kendi ortamı hakkındaki sözüne tek başına güvenmeyin; yardım için aşağıdaki komutu kullanın ama sonucu ayarlarla karşılaştırın.

Kontrol listesi

• Kartta araç adı ve şirket yazıyor mu?
• Ortam açıkça uygulama ya da API olarak belirtilmiş mi?
• Dört araç satırının (web araması, dosya, hafıza, kod çalıştırma) hepsi dolu mu?
• Kalıcı ayarlar ve talimatlar yazıldı mı?
• Fark tek cümleyle, karttaki bir satıra bağlanarak açıklandı mı?

Sık yapılan hatalar

• Model adı aynı diye yanıtın da aynı olacağını varsaymak
• Karta yalnız şirketi yazıp ortamı yazmamak
• Hafızadan ya da özel talimattan gelen bağlamı unutmak
• Eski bir yardım sayfasına bakıp aracın bugünkü özelliklerini yazmak

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Anthropic: Sistem talimatı sürüm notları (İngilizce)
• Anthropic: Araç kullanımına genel bakış (İngilizce)
• Claude Yardım: Web aramasını açmak ve kullanmak (İngilizce)
• OpenAI Yardım: Hafıza SSS (İngilizce)
• Gemini Yardım: Kaynaklar ve yanıtı tekrar kontrol etme (İngilizce)

Son kontrol: 11 Kasım 2026. Bu bilgi bu tarihteki kaynaklara dayanır; ürünlerin özellikleri değişebilir.

Kaynak: yzdersleri.com/ders/model-uygulama-arac-ayni-model-farkli-davranir/ · Yapay Zeka Dersleri