Yapay zekânın çevreye etkisi: Enerji ve su

Yapay zekâ araçları bulutta, veri merkezi denen büyük tesislerde çalışır ve bu tesisler elektrik ve su kullanır. Bu derste hangi konuda sağlam rakam olduğunu, hangisinde olmadığını ve belirsizliğin nerede başladığını ayırt etmeyi öğreneceksiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Veri merkezlerinin dünya elektriğindeki payını ve 2030 projeksiyonunu.
• Google’ın açıkladığı tek bir isteğin enerji ve su tahminini.
• Bu rakamların neden kesin olmadığını.
• Bilinçli kullanım için basit alışkanlıkları.

Elektrik: Uluslararası Enerji Ajansı ne diyor?

Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) Enerji ve Yapay Zekâ raporuna göre veri merkezleri 2024’te yaklaşık 415 terawatt saat (TWh) elektrik tüketti. Bu, dünya elektrik kullanımının kabaca yüzde 1,5’i. Tüketim son beş yılda yılda yaklaşık yüzde 12 arttı.

Ajansın ana senaryosuna göre 2030’da bu rakam yaklaşık 945 TWh olacak; bu, dünya elektriğinin yüzde 3’ünün hemen altı. Aynı senaryoda veri merkezleri, 2024-2030 arasındaki küresel elektrik talebi artışının yüzde 10’dan azını oluşturuyor. Yani önemli ama tek başına belirleyici değil.

Yapay zekâya özgü kısım için rapor, çoğunlukla yapay zekâ tarafından yönlendirilen hızlandırılmış sunucuların elektrik kullanımının ana senaryoda yılda yaklaşık yüzde 30 artacağını söyler. Bu sunucular, veri merkezi tüketimindeki net artışın yaklaşık yarısını oluşturuyor. Rakamlar yapay zekâya özgü değil, tüm veri merkezlerini kapsar; yapay zekâ için ayrı bir 2024 toplamı o sayfada verilmiyor.

Belirsizlik: Gelecek tek bir rakam değil

IEA belirsizliği senaryolarla gösterir. 2035 için üç tablo çizer:

• Hızlı büyüme: 1.700 TWh’nin üzerinde, dünya elektriğinin yaklaşık yüzde 4,4’ü.
• Yüksek verimlilik: Yaklaşık 970 TWh, yüzde 2,6; enerji tasarrufu yüzde 15’in üzerinde.
• Karşı rüzgâr: Talep yaklaşık 700 TWh’de durur, yüzde 2’nin altında.

Senaryolar arasındaki fark büyüktür; çünkü verimlilik, talep ve politikalar belirsizdir. Okurken “2030’da tam şu kadar olacak” yerine “ana senaryoda bu kadar öngörülüyor” demek doğrusudur.

Su ve tek bir istek: Şirketin kendi açıklaması

Su konusunda açılan IEA sayfasında bilgi yoktu. Elde olan tek somut rakam, Google’ın kendi blog yazısındaki tahmin: Gemini uygulamasındaki ortanca bir metin isteği yaklaşık 0,24 watt saat enerji, yaklaşık 0,26 mililitre su (yaklaşık beş damla) ve 0,03 gram karbondioksit eşdeğeri emisyon demek. Şirket ayrıca, bir yıl içinde bu isteğin enerjisinin 33 kat düştüğünü söylüyor.

Bu rakamlara şu notlarla bakın: Bunlar tahmindir. Mayıs 2025 verisine dayanır. Şirket, rakamların tüm istekleri temsil etmediğini ve gelecekteki performansı göstermediğini belirtir. Veriler bağımsız bir üçüncü tarafça doğrulanmamıştır. Ayrıca yalnızca tek bir şirketin, tek bir ürününün ortanca metin isteğini anlatır; görsel ya da video üretimi, modelin eğitilmesi ve donanımın üretimi bu rakamların dışındadır.

Kısacası: tek bir istek küçük görünebilir, ama milyarlarca isteğin toplamı büyük olabilir. Hangisinin ağır bastığını bilmiyoruz; elimizdeki veri bunu söylemeye yetmiyor.

Neden farklı yazılarda farklı rakamlar görürsünüz?

Çevre rakamlarının birbirini tutmaması çoğu zaman yalan söylemekten değil, farklı şeyleri ölçmekten kaynaklanır. Kimi rakam yalnızca çipin çalıştığı anı sayar. Kimi, boşta bekleyen makineleri, soğutmayı ve diğer donanımı da hesaba katar. Google’ın sayfasında da bu fark görülür: yalnızca aktif çip için verilen rakam, tüm sistemi kapsayan rakamdan daha düşüktür ve şirket, ilkinin gerçek ayak izini olduğundan küçük gösterdiğini söyler.

Bir de ölçü birimi karışıklığı vardır. Watt saat, kilowatt saat ve terawatt saat birbirinden çok büyük katlarla farklıdır. Bir rakamı başka bir rakamla karşılaştırmadan önce birimlerin aynı olduğundan emin olun.

Elektriğin nereden üretildiği de sonucu değiştirir. Aynı miktarda enerji, bölgeye göre farklı emisyon yaratabilir. Google’ın karbon rakamı da şirketin kendi ortalama şebeke yoğunluğundan türetilmiştir; sizin bölgeniz için aynı sonuç geçerli olmayabilir.

Sağlıklı tutum şudur: rakamı bir aralık ve bir yöntem notuyla birlikte aktarın. “Yaklaşık”, “tahmini” ve “şirket açıklaması” gibi ifadeler kaçınılmaz olarak bilgiyi biraz yumuşatır, ama doğruluğu korur.

Adım adım uygulama

1. Bir haftada yapay zekâ araçlarına kaç istek gönderdiğinizi kabaca not edin.
2. İstekleri “gerçekten gerekli” ve “merak/alışkanlık” diye ayırın.
3. Gerekli olanları tek, net bir komutla yazmayı deneyin; tekrar tekrar yeniden üretmekten kaçının.
4. Basit bir işi (örneğin hava durumu, saat) araca sormak yerine doğrudan yapın.
5. Çevre rakamlarıyla karşılaştığınızda yukarıdaki üç soruyu sorun.

Kontrol listesi

• Rakamın kaynağını ve tarihini kontrol ettim.
• Veri merkezi ile yapay zekâ rakamını karıştırmadım.
• Belirsizliği belirterek aktardım.
• Kendi kullanımımı gözden geçirdim.

Sık yapılan hatalar

• Veri merkezi rakamını “yapay zekâ rakamı” diye aktarmak.
• Tek bir şirketin tek istek tahminini tüm sektöre genellemek.
• Senaryoyu kesin öngörü gibi sunmak.
• Su tüketimi için kaynaksız rakam paylaşmak; bu konuda bağımsız ve karşılaştırılabilir veri sınırlıdır.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• IEA: Enerji ve Yapay Zekâ raporu, yapay zekânın enerji talebi bölümü (İngilizce)
• IEA: Enerji ve Yapay Zekâ raporu, ana sayfa (İngilizce)
• Google Cloud blogu: Yapay zekâ isteğinin çevresel etkisinin ölçülmesi (İngilizce)

Son kontrol: 7 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zekanin-cevreye-etkisi-enerji-ve-su/ · Yapay Zeka Dersleri