Genel yapay zekâ (AGI) nedir?

“Genel yapay zekâ” ya da İngilizce kısaltmasıyla AGI (artificial general intelligence), haberlerde sık geçer ama herkesin aynı şeyi kastettiği söylenemez. Bu derste iki önemli tanımı, aralarındaki farkı ve bir AGI başlığını nasıl eleştirel okuyacağınızı öğreneceksiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• AGI sözcüğünün neden tek bir anlama gelmediğini
• OpenAI Tüzüğündeki tanımı
• Google DeepMind’ın seviyeli çerçevesini
• AGI iddiası taşıyan bir haberi hangi sorularla okuyacağınızı

Önce dar ve genel ayrımı

Bir satranç programı çok iyidir ama yalnızca satranç oynar. Bir çeviri aracı çeviri yapar. Bunlara “dar” yapay zekâ (narrow AI) denir: belirli bir iş için tasarlanmışlardır. AGI ile kastedilen ise tek bir işle sınırlı kalmayan, geniş bir iş yelpazesinde çalışabilen bir sistemdir. Ancak “geniş” ve “yeterince iyi” ne demek, tanımlayanın tercihine bağlıdır.

Tanım 1: Ekonomik işe göre

OpenAI Tüzüğü, AGI’yi büyük ölçüde kendi başına hareket edebilen ve ekonomik değer üreten işlerin çoğunda insanlardan daha iyi performans gösteren sistemler olarak tanımlıyor. Aynı belge, AGI’nin yararlarının geniş kesimlere yayılmasını, zarar verici ya da gücü haksız biçimde toplayan kullanımlardan kaçınmayı ve güvenlik araştırmasını taahhüt ediyor. Bu, bir şirketin kendi amaç belgesidir; ortak bir bilimsel tanım değildir.

Tüzük, güvenlik konusunda da bir kaygı dile getiriyor: AGI için acele edilen bir yarışın güvenlik önlemlerine yeterli zaman bırakmayabileceğini yazıyor. Belgede ayrıca, güvenliği öne alan ve değerleri uyumlu başka bir proje AGI’ye daha önce yaklaşırsa şirketin rekabeti bırakıp o projeye yardım edeceği, ayrıntıların duruma göre belirleneceği anlatılıyor. Bunlar bir şirketin kendi taahhütleridir; yerine getirilip getirilmeyeceğini bu sayfadan öğrenemezsiniz.

Bu tanımın ölçütü işin ekonomik değeri ve insandan iyi olmaktır. Ancak “işlerin çoğu” hangi işlerdir, kim ölçecek, tanım bunu ayrıntılandırmıyor.

Tanım 2: Seviyeli çerçeve

Google DeepMind ekibi, 2024’te ICML konferansında sunulan AGI seviyeleri makalesinde başka bir yol öneriyor. Çerçeve iki eksene dayanıyor: performans (bir sistem işini ne kadar iyi yapıyor) ve genellik (ne kadar geniş bir işi yapabiliyor). Makalenin tablosunda performans seviyeleri şöyle sıralanıyor: yeni başlayan (Emerging), yetkin (Competent), uzman (Expert), usta (Virtuoso) ve insanüstü (Superhuman). Yetkin düzey, becerili yetişkinler arasında en az yüzde 50’lik dilimin başarısını; uzman düzey en az yüzde 90’lık dilimi; usta düzey en az yüzde 99’luk dilimi anlatıyor. İnsanüstü düzey ise insanların tamamını geride bırakmayı ifade ediyor.

Makale, genel sistemleri “fiziksel olmayan geniş bir iş yelpazesini ve yeni beceri öğrenmeyi” yapabilenler diye tanımlıyor ve fiziksel gövdeyi AGI için şart saymıyor. Yazarlara göre 2023 Eylül itibarıyla en gelişmiş dil modelleri “yeni başlayan AGI” seviyesindeydi: bazı işlerde, örneğin kısa yazılarda yetkin düzeye ulaşıyorlar, ama matematik ve olgusal doğruluk gibi işlerin çoğunda yeni başlayan düzeyde kalıyorlar. Yetkin düzeyde genel bir sistem makaleye göre henüz yoktu. Bu değerlendirme 2023 tarihlidir; bugünün araçları için geçerli olduğunu varsaymayın.

Aynı tabloda genel sistemlerin en üst düzeyi, yani insanların tamamını geçen genel sistem, yapay süper zekâ (artificial superintelligence, ASI) diye anılıyor ve makale bunun da henüz gerçekleşmediğini söylüyor. Bu ayrım önemlidir: AGI ile yapay süper zekâ aynı şey değildir.

Makalenin başka bir önemli cümlesi de şu: AGI tartışmalı bir terimdir ve yüz yapay zekâ uzmanına sorulsa birbiriyle ilişkili ama farklı tanımlar gelmesi olasıdır. IBM’in AGI sayfası da akademik dünyada neyin AGI sayılacağı konusunda bir uzlaşma olmadığını yazar. Yani “AGI geldi” ya da “AGI gelmedi” cümlesi, hangi tanımdan söz edildiğini belirtmedikçe anlamlı değildir.

Bir senaryo düşünün: Ankara’da bir okur, gazetede “insan seviyesinde yapay zekâ geldi” başlığını görüyor. Haberin gövdesinde bu cümle, bir şirket yöneticisinin konuşmasından alınmış. Okur başlığı sorgulamak için önce hangi tanımın kullanıldığına, kimin ölçtüğüne ve hangi işlerde ölçüldüğüne bakıyor. Haber bunları vermiyorsa, başlık kanıt değil iddiadır.

Adım adım uygulama

1. AGI ya da “insan seviyesinde yapay zekâ” iddiası taşıyan bir haber, başlık ya da paylaşım bulun.
2. Metni kopyalayın.
3. Aşağıdaki komutu yapay zekâya verin ve metni altına yapıştırın.
4. Tablodaki “tanım”, “ölçüm” ve “kim söylüyor” satırlarını okuyun.
5. Metinde olmayan satırları not edin.
6. Aynı iddiayı iki farklı güvenilir kaynakta arayın; yalnızca tek kaynağa dayanıyorsa kesin saymayın.

Kontrol listesi

• Metinde AGI tanımının verilip verilmediğine baktım.
• İddiayı söyleyenin çıkarı olup olmadığını düşündüm.
• Ölçümü kimin yaptığını not ettim.
• İddiayı ikinci bir kaynakta aradım.

Sık yapılan hatalar

• AGI’yi tek anlamlı bir sözcük sanmak.
• Bir sohbet aracının etkileyici bir cevabını AGI kanıtı saymak.
• Şirket yöneticisinin sözünü bağımsız ölçüm gibi okumak.
• Tanım belirtmeyen bir haberi kesin bilgi olarak paylaşmak.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• OpenAI Tüzüğü (İngilizce)
• Google DeepMind: AGI seviyeleri, yayın sayfası (21 Temmuz 2024) (İngilizce)
• AGI seviyeleri makalesi, ikinci sürüm (arXiv) (İngilizce)
• IBM: Genel yapay zekâ (AGI) nedir? (İngilizce)

Son kontrol: 10 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/genel-yapay-zeka-agi-nedir/ · Yapay Zeka Dersleri