Yapay zekâ kendi kendine öğrenir mi?

“Yapay zekâ kendi kendine öğreniyor” cümlesini sık duyarsınız, ama bu cümle bir ayrıntıyı saklar: hangi öğrenmeden söz ediliyor? Bu derste beş farklı “öğrenme” türünü ayırmayı ve bir haberi bu ayrıma göre okumayı öğreneceksiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Bir sohbet sırasında modelin kalıcı olarak değişmediğini
• Ön eğitim, ince ayar ve kendi kendine oyun oynayarak öğrenmenin farkını
• Sohbetlerinizin sonraki sürümlerde kullanılıp kullanılmayacağının neye bağlı olduğunu
• “Kendi kendine öğrenen yapay zekâ” haberlerini eleştirel okumayı

Sohbet sırasında model değişmez

Bir senaryo düşünün: Konya’da bir sınıf öğretmeni, yapay zekâya “6. sınıf düzeyinde yaz, cümleleri kısa tut” diyor. Cevaplar düzeliyor. Ertesi gün yeni bir sohbet açıyor ve araç aynı hatayı yapıyor. Öğretmen “dün öğrenmişti, unuttu” diye düşünüyor.

Aslında dün bir şey öğrenmedi. Google’ın makine öğrenmesi dersine göre komut yazarak, yani komut mühendisliğiyle, modelin parametreleri değişmez. Parametreler, modelin eğitimle kazandığı iç ayarlardır. Siz sohbette yönerge verdiğinizde model o konuşmanın içindeki metne bakarak cevap üretir. Konuşma kapanınca o bağlam da kapanır.

Bazı araçlarda “hafıza” gibi özellikler bulunur. Bunların nasıl çalıştığı aracın kendi yardım sayfasında yazar. OpenAI’nin veri denetimleri sayfası, eğitim ayarının hem sohbetleri hem hafızaları kapsadığını söylüyor ama ayrıntı vermiyor. Hafızanın neyi tuttuğunu ve nasıl kapatılacağını aracın kendi sayfasından öğrenin.

Gerçekten öğrenme nerede olur?

Ön eğitim. Google’a göre temel bir dil modeli çok büyük metin koleksiyonuyla eğitilir ve genel amaçlı bir başlangıç noktası olur. Bu eğitim büyük veri, zaman ve işlem gücü ister.

İnce ayar. Aynı sayfaya göre bu aşama, küçük ve göreve özel bir veri kümesiyle yapılan ek eğitimdir. Örnek sayısı çoğu zaman yüzlerle binlerce arasındadır. Model belirli bir işte daha başarılı olur.

Sonraki sürümler için sohbet verisi. Sohbetleriniz, ayarlara bağlı olarak sonraki sürümleri geliştirmek için kullanılabilir. Anthropic’in gizlilik sayfasına göre tüketici planlarında bu, izin verdiyseniz gerçekleşir; gizli sohbetler izin açık olsa bile kullanılmaz. Beğen ya da beğenme düğmesiyle verdiğiniz geri bildirim ise ilgili konuşmayla birlikte güvenli sistemlerde en fazla beş yıl saklanabilir ve kullanıcı kimliğinden ayrılarak değerlendirilir. OpenAI’de “Improve the model for everyone” ayarı kapalıyken yeni sohbetleriniz eğitimde kullanılmaz; geçici sohbetler de kullanılmaz. Bu süreç anlık değildir: bugünkü sohbetiniz yarın modeli değiştirmez.

OpenAI’nin sayfasında üç ayrıntı daha var. Ayar hesabınıza bağlıdır ve web ile mobilde aynı geçerli olur. Geçici sohbetler 30 gün içinde silinir ve yalnızca kötüye kullanımı izlemek gerektiğinde incelenir. Sayfaya göre mevcut sohbetler, daha önce vazgeçmediyseniz, eğitimde kullanılabilir. Bu yüzden ayarı en başta kontrol etmek, sonradan düzeltmeye çalışmaktan daha iyidir.

Kendi kendine oyun oynayarak öğrenme. DeepMind’ın 2017 tarihli yazısına göre AlphaGo Zero, Go oyununda hiç insan maçı görmeden, tamamen rastgele oyunla başladı ve kendisine karşı oynadı. Her turdan sonra ağ güncellendi; güncellenen ağ yeniden oyuna sokularak daha güçlü bir sürüm elde edildi. Yazıya göre üç günlük kendi kendine oyundan sonra Lee Sedol’u yenen önceki sürümü 100-0 yendi. Ancak burada kuralları baştan belli bir masa oyunu söz konusu. Kimin kazandığı net biçimde ölçülebiliyor. Günlük hayattaki sorularda böyle net bir “kazandım” işareti çoğu zaman yoktur; bu yüzden bu başarı sohbet araçlarının kendi kendine gelişeceği anlamına gelmez.

Haberlerde sık görülen bir kayma vardır: Bir laboratuvar sonucu, “araçlar kendini geliştiriyor” başlığına dönüşür. Başlıkla metni karşılaştırın. Metin yalnızca yeni bir sürümün daha fazla veriyle eğitildiğini anlatıyor olabilir. Bu, araçların sizinle konuşurken kendiliğinden gelişmesi demek değildir.

Adım adım uygulama

1. “Kendi kendine öğrenen yapay zekâ” iddiası taşıyan bir haber ya da paylaşım bulun.
2. Metni kopyalayın.
3. Aşağıdaki komutu yapay zekâya verin ve metni altına yapıştırın.
4. Gelen tabloda her iddianın hangi öğrenme türüne girdiğine bakın.
5. “Metinde yok” yazılan hücreleri not edin; haberin kanıtsız bıraktığı noktalar bunlardır.
6. Haberin kaynağı bir şirket duyurusuysa, aynı iddiayı şirketin kendi sayfasında arayın.

Kontrol listesi

• Hangi öğrenme türünden söz edildiğini belirledim.
• Sohbetimin modeli anında değiştirmediğini hatırladım.
• Gizlilik ayarımı aracın yardım sayfasından kontrol ettim.
• Ölçümü kimin yaptığına baktım.

Sık yapılan hatalar

• Bir sohbette düzelttiğiniz hatanın model için kalıcı olduğunu sanmak.
• Oyun ya da laboratuvar başarılarını sohbet araçlarına doğrudan taşımak.
• “Veriyi eğitimde kullanmıyoruz” cümlesini her plan için geçerli saymak. Ticari ve tüketici planları farklı sayfalarda anlatılır.
• “Öğrenme” sözcüğünü tek bir şey gibi okumak.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Google Makine Öğrenmesi Hızlandırılmış Kursu: İnce ayar, damıtma ve komut mühendisliği (İngilizce)
• Google Makine Öğrenmesi Hızlandırılmış Kursu: Büyük dil modeli nedir (İngilizce)
• Anthropic Gizlilik Merkezi: Kişisel veriler model eğitiminde nasıl kullanılır (İngilizce)
• OpenAI Yardım: Veri denetimleri (İngilizce)
• Google DeepMind: AlphaGo Zero, sıfırdan başlayarak (2017) (İngilizce)

Son kontrol: 8 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zeka-kendi-kendine-ogrenir-mi/ · Yapay Zeka Dersleri