Haberinizin kanıtını IFCN ilkeleriyle sınayın
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Bir iddiayı kontrol eden kuruluşların ortak bir yöntem metni var: Uluslararası Doğrulama Ağı’nın (IFCN) İlkeler Bildirgesi. Metin, doğrulama yapan bir kuruluşun kaynaklarını, kanıtını, yöntemini ve düzeltmelerini nasıl göstermesi gerektiğini yazar. Bu derste bu ilkelerden yola çıkıp kendi haberinizin kaynak listesini denetleyeceksiniz; dersin sonunda her iddianızın karşısında hangi kaynağın durduğunu gösteren bir tablonuz olacak.
Hemen yapın
- Üzerinde çalıştığınız haberdeki iddiaları madde madde yazın.
- Her iddianın yanına dayandığı kaynakları (K1, K2 gibi) ekleyin.
- Tek kaynaklı iddiaları işaretleyin ve bunlara ikinci kaynak arayın.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
IFCN ilkeleri neyi ister?
IFCN, ABD’deki Poynter Enstitüsü’nün bir birimidir. Bildirgenin sayfasına göre kuruluşların başvuruları bağımsız değerlendiricilerce 31 ölçüte göre incelenir; devletin, bir siyasi partinin ya da siyasetçinin yazı işlerini denetlediği kuruluşlar imzacı olamaz. Beş taahhüt vardır: tarafsızlık ve adil davranma, kaynak ve kanıtta şeffaflık, finansman ve örgütlenmede şeffaflık, yöntemde şeffaflık, açık ve dürüst düzeltme politikası. Bu ders kaynak ve yöntemle ilgili taahhütlere odaklanır.
Kendi haberinize uygulayın
Bildirgedeki ölçütlerden altısını, haber yazarı için soruya çevirdik:
- Kanıtın kaynağı: Önemli her kanıtın kaynağını okur bulup yeniden kontrol edebilecek biçimde (bağlantıyla) gösterdiniz mi?
- Birincil kaynak: Uygun olan yerde ikinci elden değil birincil kaynağı (belge, veri, tutanak) kullandınız mı? Kullanmadıysanız nedenini yazdınız mı?
- Birden fazla kaynak: İddianın temel öğelerini, tek kaynak olduğu durumlar dışında, birden fazla adlı kaynakla sınadınız mı?
- Kaynağın çıkarı: Okurun doğruluğu etkileyebileceğini düşüneceği bir çıkar bağı varsa yazdınız mı?
- Lehte ve aleyhte kanıt: İddiayı destekleyen ve zayıflatan kanıtı birlikte gösterdiniz mi?
- İddia sahibine ulaşma: Mümkünse iddiayı ortaya atana ulaşıp kanıtını sordunuz mu? Bildirge, ulaşılamaması ya da cevap verilmemesinin incelemeyi durdurmaması gerektiğini de belirtiyor.
Bu altı soru bir kontrol listesidir; kuruluşların resmî ölçütü yerine geçmez. Haber metnindeki iddiaları ayırma işi için Bir haber metnindeki iddiaları ayırın ve sınayın dersine, doğrulama masasında yapay zekâ kullanımı için Doğrulama editörleri için yapay zekâ: iddia ayrıştırma dersine bakın.
Başlangıç noktanız
Şu anda üzerinde çalıştığınız haberde kaç iddia var? Yazın: ___ . Bunların kaçı birden fazla adlı kaynağa dayanıyor? ___ .
Yapay zekâyı yalnız tablo kurmak için kullanın
Yapay zekâ kaynakları sizin yerinize doğrulayamaz; ama iddia ve kaynak listenizi tabloya dökmekte yardımcı olabilir. Bu işte şeffaflık (neyi nasıl yaptığınızı açıkça göstermek) ilkesi sizin için de geçerlidir: tablonun hangi kısmını aracın, hangisini sizin doldurduğunu bilin.
Kopyalayıp deneyin
Aşağıya bir haberin iddia listesini ve her iddianın yanındaki kaynak adlarını yapıştıracağım. Bana bir tablo çıkar: iddia, kaynak sayısı, kaynak birincil mi ikincil mi (benim yazdığıma göre), kaynağın bu iddiada çıkarı olabilir mi (benim yazdığıma göre), eksik olan. Yeni kaynak, bağlantı ya da bilgi ekleme; yalnız yazdıklarımı düzenle. Kaynağı tek olan iddiaları en üstte göster.
Tabloyu kontrol edin ve eksikleri kapatın
- Aracın tabloya kendiliğinden bir kaynak eklediğini görürseniz o satırı silin.
- Tek kaynaklı iddiaların her biri için ikinci bir adlı kaynak arayın ya da metne “tek kaynak” notunu koyun.
- Birincil kaynak olarak yazdığınız her bağlantıyı açın ve iddianın orada gerçekten durup durmadığını okuyun.
- Düzeltme gerekirse nerede ve nasıl duyuracağınızı yazı işlerinizin düzeltme politikasıyla eşleştirin; bildirge bu politikanın görünür olmasını ve uygulanmasını ister.
Bitirince ölçün
Aynı iddia sayısı üzerinden: kaç iddia şimdi birden fazla adlı kaynağa dayanıyor? ___ . Kaç iddiada “tek kaynak” notu koydunuz? ___ .
Yapıştırırken dikkat
Kaynaklarınızın kimliğini, kişisel verilerini ve yayımlanmamış belgeleri yapay zekâ aracına yapıştırmayın; kaynakları kısa adlarla (K1, K2) anın. Araç çıktısı taslaktır; hangi kaynağın birincil sayılacağına siz karar verirsiniz. Bir kuruluşun IFCN imzacısı olması, her işinin doğru olduğunu garanti etmez; imzacı listesine ve kuruluşun kendi yöntem sayfasına bakın.
Bir sonraki adım
Kuruluşların yöntem sayfalarını da aynı ölçüyle okuyun: kendi yöntem metnini yayımlıyor mu, kaynaklarını gösteriyor mu, düzeltme politikası görünür mü? Gazetecilikte yapay zekânın kurum ölçeğindeki konuları için Medya ve gazetecilikte yapay zekâ dersini izleyin.
Videoyu kaynağında açın (YouTube): How DW fact-checks fake news | DW Fact Check (DW News)
İzleme tavsiyesi: DW News (İngilizce). Bir yayın kuruluşunun doğrulama ekibinin araştırma yöntemlerine genel bir bakıştır; IFCN ilkelerini anlatmaz.
Kendinizi deneyin
Haberinizdeki bir rakam yalnız tek bir kişinin sözlü açıklamasına dayanıyor. IFCN ilkelerine yakın uygulama hangisi?
Kaynaklar
Kaynak: yzdersleri.com/ders/haberinizin-kanitini-ifcn-ilkeleriyle-sinayin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
