Eğitim ve çıkarım farkını öğrenin: belge modele öğretilmez
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Ödev notlarınızı ya da bir şirket raporunu yapay zekâya yüklediniz; cevap geldi. Akla hemen şu soru geliyor: “Model bunu şimdi öğrendi mi, bir daha hatırlayacak mı?” Cevap iki ayrı kavramın farkında saklı: eğitim ve çıkarım. Bu dersin sonunda yüklediğiniz belgenin modele öğretilmediğini, yalnızca o sohbette cevabın önüne konduğunu açıklayabileceksiniz.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Sorun
Gündelik dilde “yapay zekâ öğrendi” deriz. Oysa iki ayrı şey olur. Birinde şirket modeli büyük bir veri yığınıyla hazırlar; buna eğitim (modelin örneklerden kalıbı öğrendiği hazırlık dönemi) denir. Diğerinde hazır model sizin sorunuza cevap üretir; buna çıkarım (hazır modelin yeni bir girdiye cevap üretmesi) denir. Belge yüklemek ikinci türdendir. İkisini karıştırınca ya gereksiz yere korkarsınız ya da yanlış beklentiye girersiniz.
Önce ölçün
Yapay zekâya bu hafta kaç belge ya da uzun metin yüklediniz: ___ adet. “Bunu model artık biliyor” diye düşündüğünüz kaç tanesi için sonradan başka bir sohbette aynı bilgiyi sordunuz: ___ adet.
1. Eğitim: model önceden hazırlanır
Model, siz sohbete başlamadan çok önce hazırlanmıştır. Anthropic’in geliştirici belgesi, bağlam penceresinin (modelin cevap yazarken önünde gördüğü yazı alanı) modelin eğitildiği büyük veri yığınından farklı olduğunu söyler ve bağlam penceresini modelin “çalışma belleği” olarak tanımlar. Yani eğitim verisi modelin geçmişte aldığı hazırlıktır, bağlam penceresi ise o an masasının üstünde duran kâğıtlardır.
Nasıl hazırlandığını daha geniş okumak isterseniz yapay zekânın üç aşamada eğitilmesi dersine bakın.
2. Çıkarım: belge masaya konur
Siz bir belge yükleyip soru sorduğunuzda belge, isteğin bir parçası olarak modele gider. Anthropic’in belgesine göre istekteki her şey, yani mesajlar, belgeler ve görseller bağlam penceresine sayılır. Belge o cevabı üretmek için modelin önüne konur. Model belgeyi okur, cevabı yazar. Bu sırada modelin içindeki hazırlık değişmez.
Yüklediğiniz belgeyle ilgili soru sorma konusunu adım adım görmek isterseniz PDF ile çalışmanın doğru yolu dersi iyi bir devamdır.
3. Kendi gözünüzle sınayın
Küçük bir deney yapın. Kendi uydurduğunuz, zararsız bir bilgi içeren kısa bir metin hazırlayın; örneğin “Sınıfımızın maskotu Mavi Kaplumbağa’dır” gibi. Gerçek kişi, okul ya da şirket adı kullanmayın.
Kopyalayıp deneyin
Aşağıdaki metne göre soruyu cevapla. Metinde olmayan bir şeyi tahmin etme; metinde yoksa “metinde yok” yaz. Metin: [BURAYA UYDURDUĞUNUZ KISA METNİ YAZIN]. Soru: Metinde anlatılan sınıfın maskotu nedir?
- Cevabı aldıktan sonra yeni bir sohbet açın ve metni yapıştırmadan aynı soruyu sorun. Model büyük olasılıkla bilmediğini söyler ya da tahmin yürütür.
- İlk sohbette sorunun cevabı belgede varsa belgeden geldiğini, ikincisinde gelmediğini yazın. Bu fark, belgenin yalnızca o sohbetin bağlamına girdiğini gösterir.
- Hafıza ya da proje özelliği açıksa bilgi başka sohbete taşınabilir. Hangi özelliğin açık olduğunu ayarlardan kontrol edin; bu davranış araca ve plana göre değişir.
- Modelin tahmin yürüttüğü yerleri işaretleyin. “Metinde yok” demesini istediğiniz yerde uydurma bir cevap geldiyse komutu daha sıkı yazın ve sonucu not edin.
Sonra ölçün
Aynı denemeyi bir kez de gerçek ama gizli olmayan bir belgenin kısa bir bölümüyle yapın. Birinci sohbette doğru cevap geldi mi: evet / hayır. Yeni sohbette aynı bilgiye ulaştı mı: evet / hayır.
4. Peki şirket belgeyi sonradan eğitimde kullanır mı?
Bu ayrı bir sorudur ve cevabı çıkarımdan bağımsızdır. Anthropic’in gizlilik merkezindeki açıklamaya göre bireysel planlarda (Free, Pro, Max) sohbetler üç durumda model eğitiminde kullanılabilir: model iyileştirme ayarını siz açarsanız, sohbet güvenlik incelemesi için işaretlenirse ya da başka bir yolla açıkça katılırsanız. Gizli (incognito) sohbetler ayar açık olsa bile kullanılmaz. Beğen ya da beğenme geri bildirimi gönderirseniz ilgili sohbet saklanır ve eğitimde kullanılabilir. Kurumsal ürünler ve API (yazılımların modele bağlandığı kapı) için ayrı açıklama vardır. Diğer şirketlerin kuralları farklı olabilir ve zamanla değişir, kullandığınız aracın gizlilik sayfasını kontrol edin.
Sık yapılan hata
En sık hata, “yükledim, artık öğrendi” sanmaktır. Öğrenmedi; o sohbette gördü. İkinci hata, bunun tersidir: “hiçbir yerde kullanılmaz” demek. Kullanılıp kullanılmayacağı ayara, plana ve şirketin kurallarına bağlıdır. Üçüncü hata, modelin cevabını belgeye bakmadan doğru kabul etmektir; model belgede olmayan bir şeyi de yazabilir, cevabı belgeyle karşılaştırın.
Gizlilik uyarısı
Çıkarım gereği belgenin içeriği modele gönderilir. Bu yüzden başkasına ait kişisel bilgi, kimlik numarası, öğrenci ya da müşteri listesi, sağlık ve hesap bilgisi içeren belgeleri yüklemeyin. Gerekirse bu bilgileri karartın ya da [İSİM] gibi yer tutucu kullanın. Bu ders genel bilgidir; hukuki tavsiye değildir. Aracın veri kullanımı ayarını düzenli kontrol edin.
Bir sonraki adım
Kullandığınız yapay zekâ aracında veri ve gizlilik ayarını açın, “modeli geliştirmek için sohbetlerimi kullan” benzeri bir seçenek olup olmadığına ve durumuna bakın. Bulduğunuz ayarı bir cümleyle not edin: hangi araç, hangi seçenek, açık mı kapalı mı. Bu kaydı üç ayda bir yenileyin.
Videoyu kaynağında açın (YouTube): Large Language Models explained briefly (3Blue1Brown)
İzleme tavsiyesi: 3Blue1Brown (İngilizce)
Bir PDF yükleyip soru sordunuz, ardından yeni bir sohbet açtınız. Eğitim ve çıkarım farkına göre ne beklersiniz?
Kaynaklar
- Anthropic Dokümantasyon: Context windows (İngilizce)
- Anthropic Gizlilik Merkezi: Verilerim model eğitiminde kullanılıyor mu? (İngilizce; değişebilir, güncel sayfayı kontrol edin)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/egitim-ve-cikarim-farkini-ogrenin-belge-modele-ogretilmez/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
