Yapay zekâyla öğrenci gelişim yorumu ve veli geri bildirimi
- Okuma süresi: 6 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Dönem sonu yaklaşınca Elif Öğretmen’in masasında otuz iki öğrencinin gözlem notları birikiyor. Her biri için birkaç cümlelik bir gelişim yorumu ve veliye gidecek kısa bir geri bildirim yazması gerekiyor. Yorgunluk arttıkça cümleler birbirine benziyor: “Derslere ilgili, biraz daha çalışmalı.” Veli bu cümleden çocuğunun neyi iyi yaptığını, neyi nasıl geliştireceğini öğrenemiyor.
Yapay zekâ bu taslak işinde zaman kazandırabilir. Ama öğrencinin adını, sınıfını ya da ailesine dair bir bilgiyi sohbet kutusuna yapıştırmak doğru değil. Bu derste gözlem notunu kimliksiz hâle getirmeyi, yapay zekâdan her öğrenciye özgü ve somut bir taslak istemeyi, taslağı da son kez kendi gözünüzle düzeltmeyi çalışacaksınız.
Bu ders genel bilgi verir; uzman görüşünün yerine geçmez.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Bu derste neler öğreneceksiniz?
- Bir gözlem notunu, öğrenciyi tanıtacak ayrıntılardan arındırıp kodla yeniden yazmak.
- Yapay zekâdan güçlü yön, gelişim alanı ve tek bir öneri içeren yorum taslağı istemek.
- Taslaktaki kalıp ve genel cümleleri bulup gözleme dayanan cümleye çevirmek.
- Veliye gidecek son metni kendi bilginizle kontrol edip onaylamak.
Adı yazmamak neden yetmez?
Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) örneklerle hazırladığı rehbere göre kişisel veri (personal data), kimliği belirli ya da belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir. Belirlenebilir olmak, bilginin tek başına değil, başka bir bilgiyle birleşince kişiyi göstermesi demektir. Rehber, yalnız tek bir kişiye uyan bir tarifin de kişisel veri sayılabileceğini anlatır.
Okulda bu çok kolay olur. “Sınıftaki tek ikiz”, “geçen ay okula yeni gelen öğrenci” ya da “okul takımının kaptanı” gibi bir ayrıntı, ad yazmasanız da öğrenciyi tanıtır.
KVKK’nin Şubat 2026 tarihli, iş yerlerinde üretken yapay zekâ (generative AI) araçlarının kullanımına dair belgesi de aynı yönü gösterir. Araçlara yazılan komutlarla kişisel veri işlenebileceğini hatırlatır; ad, tarih, konum gibi ayırt edici unsurlar yerine genelleştirilmiş ve soyut ifadeler önerir. Hassas bilgilerde daha da temkinli olunmasını ister.
Okulunuzun ya da Bakanlığın onayladığı bir araç ve kural varsa önce ona uyun. MEB, Ocak 2026’da Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu’nu yayımladı. Temmuz 2025’te öğretmenler için hazırladığı yapay zekâ rehberinde de “Mahremiyet ve Veri Güvenliği” etik ilkeler arasında sayılır.
Gözlem notunu kimliksiz hâle getirin
Yapay zekâya gidecek notu beş kuralla hazırlayın:
- Adın yerine kod kullanın: Ö-01, Ö-02 gibi.
- Tek bir öğrenciyi gösteren ayrıntıyı çıkarın ya da genelleştirin.
- Sağlık, aile durumu, inanç, maddi durum gibi hassas bilgileri hiç yazmayın.
- Gözlemi davranış diliyle yazın. “Matematikte zayıf” yerine “Kesirli problemlerde ilk adımı kuruyor, iki adımlı işlemde sırayı karıştırıyor” deyin.
- Kod ile öğrenci adını eşleştiren listeyi yalnız kendi defterinizde tutun.
Kalıp cümleden somut yoruma
Aynı kısa komutla otuz öğrenci için yorum isterseniz otuz benzer metin alırsınız. Sorun araçta değil, girdinin azlığındadır. Her öğrenci için en az iki somut gözlem verin: biri güçlü yön, biri gelişim alanı. Somut gözlem, bir göreve ya da derse bağlı davranıştır: “Grup çalışmasında arkadaşının fikrini özetleyip sunumu üstlendi” gibi.
Veliye giden metin üç parçalı olsun: gözlenen güçlü yön, gelişim alanı ve evde ya da okulda atılacak küçük bir adım. “Tembel”, “dağınık”, “sorunlu” gibi etiketleyen sözcüklerden kaçının; davranışı anlatın.
UNESCO’nun eğitimde ve araştırmada üretken yapay zekâ rehberi, insanı merkeze alan bir yaklaşım önerir. Sınıfta bunun anlamı basittir: Yorum, öğrenciyi tanıyan öğretmenin kararıdır. Yapay zekâ yalnız ilk taslağı yazar. Bu iş için ChatGPT, Gemini, Claude ya da okulunuzun onayladığı başka bir sohbet aracını kullanabilirsiniz.
Zayıf komut
Zeynep Kaya, 5-B, matematikte kötü, evde hiç ders çalışmıyor, ailesi ilgilenmiyor. Veliye gönderilecek bir yorum yaz.
Güçlü komut
Ortaokulda matematik öğretmeniyim. Aşağıda kodla andığım bir öğrencinin gözlem notları var; ad ve kişisel bilgi yok. Ö-07: Kesirli problemlerde ilk adımı doğru kuruyor; iki adımlı işlemlerde sırayı karıştırıyor. Grup çalışmasında arkadaşının fikrini özetleyip sunumu üstlendi. Son üç ödevin ikisini eksik getirdi. Bu notlardan veliye gidecek, 70 kelimeyi geçmeyen bir geri bildirim taslağı yaz. Önce güçlü yönü, sonra gelişim alanını, en sonda evde yapılabilecek tek bir küçük öneriyi yaz. Notta olmayan bilgi ekleme, etiketleyen sözcük kullanma. Her öğrenciye yazılabilecek genel bir cümle varsa ayrıca belirt.
Örnek çıktı
Ö-07 bu dönem kesirli problemlerde ilk adımı doğru kurmaya başladı. Grup çalışmasında arkadaşının fikrini özetleyip sunumu üstlendi. İki adımlı işlemlerde işlem sırası henüz oturmadı; son ödevlerin bir kısmı da eksik kaldı. Evde haftada iki gün, tek bir iki adımlı problemi sesli çözüp adımları size anlatması işe yarayabilir. Genel cümle uyarısı: Bu taslakta her öğrenciye uyabilecek bir cümle yok.
Taslağı aldıktan sonra kodu öğrencinin adıyla kendi bilgisayarınızda değiştirin. Cümleleri kendi üslubunuza göre düzeltin ve her cümlenin bir gözlemle eşleştiğinden emin olun.
Adım adım uygulama
- Bu hafta yorum yazacağınız beş öğrenciyi seçin ve her birine Ö-01’den başlayan bir kod verin. Tamam sayılması için notlarda ad, okul numarası, aileye ya da sağlığa dair tek bir bilgi kalmamalı.
- Her öğrenci için en az bir güçlü yön ve bir gelişim alanı gözlemi yazın. Tamam sayılması için her gözlem bir göreve ya da derse bağlı olmalı, hiçbir etiket içermemeli.
- Güçlü komutu ilk öğrenci için kullanın; diğerleri için yalnız gözlemleri değiştirerek tekrarlayın. Tamam sayılması için elinizde beş ayrı taslak olmalı.
- Beş taslağı alt alta koyup ilk cümlelerini karşılaştırın. Tamam sayılması için iki taslak aynı cümleyle başlamamalı; başlıyorsa gözlemi zenginleştirip yeniden isteyin.
- Her taslakta notunuzda olmayan bir bilgi var mı bakın ve varsa silin. Tamam sayılması için her cümleyi bir gözlemle eşleştirebilmelisiniz.
- Kodu adla kendi cihazınızda değiştirip metni son kez okuyun. Tamam sayılması için metni kendi adınızla veliye göndermeye hazır hissetmelisiniz.
Sık yapılan hatalar
- Adı silip tanıtıcı ayrıntıyı bırakmak. Tek bir öğrenciye uyan bir tarif, adın yaptığı işi yapar.
- Bütün sınıf için tek komut ve az bilgiyle toplu metin istemek. Sonuç, herkese aynı kalıp cümle olur.
- Yapay zekânın kendiliğinden eklediği yorumu, örneğin “özgüveni arttı” cümlesini, gözlem gibi veliye iletmek.
İpucu
Kod ile adı eşleştiren listeyi kâğıtta ya da çevrimdışı bir dosyada tutun; sohbet penceresine hiç yazmayın. Kullandığınız aracın ayarlarında sohbet geçmişi ve verilerin kullanımıyla ilgili seçenekleri gözden geçirin; bu seçenekler hesabınıza ya da bölgenize göre görünmeyebilir.
Bir sonraki adım: Konuya yakın şu derslere de bakabilirsiniz: Öğretmenler için yapay zekâ: dönem sonu gelişim notu ve veli mesajı ve Gelişimsel değerlendirme notunu yapay zekâya bırakmayın.
Kendinizi deneyin
Gözlem notunda öğrencinin adını sildiniz ama sınıftaki tek ikiz ifadesini bıraktınız. Bu not neden hâlâ risklidir?
Doğru cevap: Tarif tek bir öğrenciye uyduğu için onu tanıtabilir
Otuz öğrenci için yapay zekâdan gelen yorumlar birbirine çok benziyor. En etkili çözüm hangisi?
Doğru cevap: Her öğrenci için güçlü yön ve gelişim alanına dair somut gözlem eklemek
Yapay zekâ taslağa notunuzda olmayan bir cümle eklemiş: Özgüveni belirgin biçimde arttı. Ne yapmalısınız?
Doğru cevap: Kendi gözleminizle destekleyemiyorsanız cümleyi silmek
Kaynaklar
- KVKK: Örneklerle Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Rehber (Türkçe)
- KVKK: İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı (Türkçe)
- MEB: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu yayımlandı (Türkçe)
- MEB: Öğretmenler için yapay zekâ destekli eğitim rehberi hazırlandı (Türkçe)
- UNESCO: Guidance for generative AI in education and research (İngilizce)
Son kontrol: 13 Kasım 2026. Bu bilgi 13.11.2026 tarihli kaynaklara dayanır; durum değişebilir.
Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zekayla-ogrenci-gelisim-yorumu-veli-geri-bildirimi/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
