Okula giren YZ aracını tedarikçi sorularıyla inceleyin
- Okuma süresi: 6 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Bir firma ilçenizdeki okullara ödev geri bildirimi yazan bir yapay zekâ (YZ) aracı (sohbet ederek yazı, görsel ya da puan üreten program) önermiş olabilir. Sunum etkileyicidir; ama öğrenci verisinin nereye gittiği sunumda görünmez. Aşağıdaki tedarikçi soruları, firmadan yazılı cevap almanızı ve kararınızı bu cevaplara dayandırmanızı sağlar. Dersin sonunda elinizde tek sayfalık, doldurulmuş bir inceleme formu olacak.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Sorun: Sunum, verinin nereye gittiğini göstermez
Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) 2026 tarihli Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu’na göre öğrencinin adı, notu ya da yazısı gibi kişisel verilerin bir yapay zekâ aracına yüklendiği veya araç çıktısının öğrenci hakkında değerlendirme için kullanıldığı her süreç “yapay zekâ uygulaması” sayılıyor. Kılavuz, Bakanlık merkez ve taşra birimlerinin eğitim kurumlarında planladığı uygulamalar için de Etik Beyan Formu’nun doldurulmasını esas alıyor. Bu yüzden aracı devreye almadan önce tanımak gerekir.
Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ (yeni metin, görsel ya da ses üreten yapay zekâ) rehberi de sistem sağlayıcılarının, aracı kurumunda kullanıma alanları gizlilik ve veri koruma riskleri konusunda hem kullanıma başlamadan önce hem kullanım sırasında bilgilendirmesinin önemli olduğunu belirtir. Bilgilendirme kendiliğinden gelmiyorsa sormak size düşer.
Önce ölçün
Bu araç için şimdiye kadar firmadan kaç yazılı cevap aldınız? Yazın: ___ . Aşağıdaki sekiz sorunun kaçına belgeye dayalı cevabınız var: ___ / 8.
1. Aracın işini tek cümleyle yazın
Örnek: “Araç, öğrenci kompozisyonlarını okuyup öğretmene geri bildirim taslağı yazacak.” Etik Kılavuz, her uygulamanın açık bir eğitsel amacı olmasını; gerekçenin teknolojik popülerlik değil, kanıta dayalı eğitsel fayda olmasını ister. Cümleyi yazamıyorsanız firmaya soru göndermeyin, önce ihtiyacı netleştirin.
Aynı cümle sonradan da işe yarar: Etik Beyan Formu’nda “uygulamanın kapsamı” ve “yapay zekâ aracı” alanları istenir.
2. Sekiz soruyu firmaya yazılı sorun
Sözlü cevap kayda geçmez. Soruları e-postayla ya da resmî yazıyla gönderin; cevabı belgeyle (gizlilik politikası, aydınlatma metni, sözleşme taslağı) desteklemelerini isteyin.
- Veriyi kim işliyor? Firma, verinin neden ve nasıl işleneceğine karar veren taraf (veri sorumlusu) mu, yoksa sizin adınıza işleyen taraf (veri işleyen) mı? KVKK rehberine göre rolü tek başına sözleşmedeki ifade değil, tarafların veri üzerindeki fiilî kontrolü ve karar yetkisi belirler; bu yüzden “kim karar veriyor?” diye sorun.
- Hangi veriler toplanıyor? Etik Kılavuz, verilerin yalnızca gerekli olan en az düzeyde toplanmasını ister. Her veri türü için “bu iş için neden gerekli?” diye sorun.
- Veriler model eğitiminde kullanılıyor mu, üçüncü kişilerle paylaşılıyor mu? Kılavuz, verilerin model eğitimi veya üçüncü taraflarla paylaşılmamasını, zorunlu hâllerde açık güvence ve yasal zemin bulunmasını ister. KVKK rehberi de eğitim ve geliştirme amaçlı kullanımın aydınlatma metninde ayrıca yer almasını yararlı bulur.
- Saklama ve silme nasıl işliyor? Veriler ne kadar tutuluyor, nasıl siliniyor; erişme, düzeltme ve silme talebini nasıl karşılıyorsunuz? (Etik Kılavuz bu hakların kullanılabilmesini ister.)
- Veriler yurt dışına çıkıyor mu? KVKK rehberi, yurt dışındaki hizmet sağlayıcılar üzerinden veri aktarılıyorsa bunun 6698 sayılı Kanun’un 9. maddesine ve ilgili yönetmeliğe uygun yapılması gerektiğini söyler. Hangi hukuki dayanakla aktarıldığını sorun.
- Güvenlik nasıl sağlanıyor? Çok faktörlü kimlik doğrulama (girişte parolaya ek ikinci bir doğrulama) var mı, işlem kayıtları güvenli tutuluyor mu, veri ihlali olursa kimi ne zaman bilgilendirirsiniz? KVKK rehberi bu önlemleri sayar; Etik Kılavuz da ihlallere karşı hızlı ve hukuka uygun müdahale süreçlerinin önceden kurulmasını ister.
- Çıktı yanlış olursa ne olur? Aracın yanlış bilgi üretme riski (halüsinasyon) kullanıcıya açıkça söyleniyor mu, öğretmen çıktıyı düzeltebiliyor mu, kararı bir insan mı veriyor, hatalı karara itiraz yolu var mı, sistem kesilirse alternatif plan var mı? Etik Kılavuz bunların hepsini ister.
- Aydınlatma metni ve gizlilik ayarları nerede? KVKK rehberi, aydınlatma metinleri ile gizlilik politikalarının arayüzde kolay erişilir biçimde sunulmasını ve varsayılan gizlilik ayarlarının kullanıcıya gösterilmesini önerir.
Bu sekiz soru, genel bir tedarikçi sorgusuna okul ve kamu bağlamını ekler. Genel bir liste için Yapay zekâ tedarikçisini seçerken soru listesi dersine de bakabilirsiniz.
Kopyalayıp deneyin
Kamu kurumunda çalışıyorum. Okullarda kullanılması düşünülen bir yapay zekâ aracı için firmaya gönderilecek yazılı bir soru formu hazırlamak istiyorum. Aracın işi: [ARACIN İŞİ]. Firma: [FİRMA ADI]. Şu sekiz başlığı kullan: 1) veriyi kimin işlediği, 2) toplanan veriler, 3) model eğitimi ve üçüncü kişilerle paylaşım, 4) saklama, silme ve erişim talebi, 5) yurt dışı aktarım, 6) güvenlik ve veri ihlali, 7) yanlış çıktı ve insan denetimi, 8) aydınlatma metni ve gizlilik ayarları. Her başlık için tek bir açık, yanıtlanabilir soru yaz; yanına “Cevap” ve “Dayanak belge ve sayfa” sütunları bırak. Kanun maddesi, kurum adı ya da belge adı uydurma; emin olmadığın yerde [DOĞRULA] yaz. Gerçek kişi, okul ya da öğrenci bilgisi isteme.
3. Sonucu kontrol edin
- Aracın yazdığı formdaki her soruyu kaynak metinle karşılaştırın. Araç madde numarası ya da kurum adı uydurmuş olabilir; [DOĞRULA] yazan yerleri kendiniz doldurun.
- Firmanın cevaplarını belgeyle eşleştirin. “Güvenlidir” ya da “KVKK’ye uyumludur” gibi tek cümlelik bir cevap, dayanak belge olmadan cevap sayılmaz.
- Cevaplar arasında çelişki arayın. Gizlilik politikasıyla e-postadaki cevap aynı şeyi söylüyor mu?
- Cevapsız kalan soruları “açık nokta” diye işaretleyin. Açık nokta varken aracın öğrenci verisiyle çalışmasına karar vermeyin.
- Doldurulmuş formu kurumunuzun bilgi işlem ve hukuk birimine gösterin. Form onların görüşünün yerini tutmaz; görüş isterken gerekçenizi hazırlar.
Sonra ölçün
Sekiz sorunun kaçına belgeye dayalı yazılı cevap aldınız? Yazın: ___ / 8. Açık nokta olarak kalan soruları ve her birini kime soracağınızı da not edin; ilk ölçümle farkı bu sayı gösterir.
Gizlilik uyarısı
Soru formunu hazırlarken sözleşme taslağını, öğrenci listesini ya da çalışan bilgilerini yapay zekâ aracına yapıştırmayın. KVKK rehberi, ad-soyad, adres, telefon ve kimlik bilgileri gibi kişiyi tanıtan bilgilerin paylaşılmasından kaçınılmasını; sağlık, finans ve hukuki süreç bilgilerinde ise daha da temkinli olunmasını söyler. Gerekirse [FİRMA], [ARAÇ] gibi yer tutucu (gerçek bilginin yerine geçen etiket) kullanın. Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir; MEB ve KVKK metinlerinden aktarılan bilgileri, kaynakları ve kurumunuzun yönergesini kontrol edin. Hukuki görüş yerine geçmez.
Bir sonraki adım
Doldurulmuş formu kurumunuzun dosyasına koyun. Aracı denemeye karar verirseniz önce küçük bir deneme grubunda, gerçek öğrenci verisi girmeden başlayın; Etik Kılavuz, uygulama öncesinde temel doğruluk ve güvenilirlik testlerinin yapılmasını ister. Öğrenci verisi girilecekse öğretmenin Etik Beyan Formu’nu doldurması gerektiğini Etik Beyan Formunu örneklerle doldurun dersinde görebilirsiniz. Kılavuz, yalnızca öğretmenin kendi ders hazırlığında ve öğrenci verisi içermeden kullandığı araç için form zorunluluğu getirmiyor; yine de kurumunuzun kendi yönergesine bakın.
İzleme tavsiyesi: IBM Technology (İngilizce). Bu video tedarikçi sorularını anlatmaz; yapay zekâda güven, şeffaflık ve yönetişim kavramlarına genel bir bakış sunar.
Kendinizi deneyin
Okula girmesi düşünülen yapay zekâ aracının firması “veriler güvende” diyor. Ne yaparsınız?
Kaynaklar
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113, Kasım 2025
- Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/okula-giren-yz-aracini-tedarikci-sorulariyla-inceleyin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
