Okul etik ekibinin durdurma uyarısını işletin
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Okulunuzda bir öğretmen, öğrencilerin yazılarını bir yapay zekâ aracına yüklemeyi planlıyor ve formda bunu açıkça yazmış. Okul etik ekibi olarak ne yaparsınız? MEB’in Etik Kılavuzu bu durum için bir yol çizer: ekip, öğretmenin uygulamasını onaylamak zorunda değildir ama bariz bir risk görürse “Uygulamayı Başlatmayın/Durdurun” uyarısı verebilir ve konuyu incelemeye alabilir. Bu derste uyarının sınırlarını, adımlarını ve kaydını öğrenecek, uyarı notunu yapay zekâ aracıyla (sohbet ederek yazı üreten program) taslak hâline getirmeyi deneyeceksiniz.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Kılavuz ekibe ne yetki veriyor?
Kılavuza göre her tür ve derecedeki resmî ve özel okul müdürlüklerinde, müdürün başkanlığında ve üç üyeden oluşan bir Okul Yapay Zekâ Etiği Ekibi kurulur. Müdür yardımcısı yanında varsa YEĞİTEK (MEB’in Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü) okul sorumlusu, bilişim teknolojileri öğretmeni ve rehber öğretmen gibi ilgili kişilerin ekipte yer alması tercih edilir. Ekip, öğretmenlere rehberlik eder ve etik ihlal bildirimlerini inceleyip karara bağlar.
Öğretmenler, öğrenci verisi içeren ya da öğrenciyle etkileşen yapay zekâ uygulamalarından önce Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Beyan Bildirim Sistemi’ndeki (YAZEK) formu doldurur. Ekip bu formları rehberlik amacıyla görüntüleyebilir, ama öğretmenin uygulamayı yapabilmesi için ekipten onay alması gerekmez. Kılavuz, ekibin beyan edilen uygulamada bariz bir risk (örneğin Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na, yani KVKK’ya aykırı veri toplama ya da güvenlik açığı) tespit etmesi hâlinde öğretmene “Uygulamayı Başlatmayın/Durdurun” uyarısı verme ve durumu incelemeye alma yetkisi tanıdığını yazar.
Önce ölçün
Okulunuzda yapay zekâ kullanımıyla ilgili bir uyarının sizde kaç gün içinde işleme dönüştüğünü tahmin edin: ___ gün. Okul etik ekibinin üyelerini ad ad sayabiliyor musunuz? Evet / Hayır.
1. Uyarı mı, inceleme mi, bildirim mi? Ayrımı yapın
Üç ayrı yol vardır. Birincisi yukarıdaki durdurma uyarısıdır: öğretmen formu doldurmuş, ekip bariz bir risk görmüştür. İkincisi etik ihlal bildirimidir: öğrenci, veli ya da okul personeli, uygulama sonucunda bir ihlal olduğunu düşünür ve okul müdürlüğüne dilekçe verir; sekretarya (kayıt işlerini yürüten görevli) başvuruyu YAZEK’e işler, ekip başvuruyu en geç on beş gün içinde inceler. Üçüncüsü itirazdır: karardan memnun olmayan taraf yasal süresi içinde il millî eğitim müdürlüğüne yazılı başvurabilir. Bu dersin konusu birinci yoldur.
2. “Bariz risk” ölçütünü yazılı hâle getirin
Kılavuz yalnız iki örnek verir: KVKK’ya aykırı veri toplama ve güvenlik açığı. Uyarıyı gerekçelendirmek için kendi kontrol listenizi kılavuzdaki Etik İhlal Durumu Değerlendirme Formu’nun sorularından yararlanarak hazırlayabilirsiniz: velilerden ve öğrencilerden KVKK’ya uygun onam alındı mı, istenen veriler eğitsel amaca gereken asgari düzeyde mi, veriler üçüncü taraflarla paylaşılmıyor mu, yapay zekânın hata yapabileceği konusunda kullanıcılar uyarılıyor mu, nihai kararda insan denetimi var mı? Cevaplardan biri “hayır” ise bu bir risk işaretidir; ama kılavuz yalnız iki örnek verdiği için neyin “bariz” sayılacağına ekip karar verir. Form, kılavuzda etik ihlal bildirimlerini değerlendirmek için tanımlanmıştır; burada yalnız yol gösterici olarak kullanıyoruz.
3. Uyarı notunu olgulara dayandırarak yazın
Not kısa, kişiyi değil uygulamayı hedef alan ve ne istediğinizi açık söyleyen bir metin olmalıdır. Parantez içindeki yönergeleri kendiniz doldurun; gerçek öğretmen, öğrenci ya da uygulama adını araca yazmayın.
Kopyalayıp deneyin
Okul yapay zekâ etiği ekibi adına, bir öğretmene gönderilecek kısa ve saygılı bir uyarı notu taslağı yaz. Not şunları içersin: ekibin formu rehberlik amacıyla gördüğü, uygulamada bariz risk olarak (gözlenen riski kısaca yazın) gözlendiği, bu nedenle “Uygulamayı Başlatmayın/Durdurun” uyarısı verildiği, durumun incelemeye alındığı ve öğretmenden istenen bilgiler. İsim, okul adı ya da öğrenci bilgisi yazma; “öğretmen” ve “uygulama” gibi genel sözcükler kullan. Hukuki hüküm kurma, ihlal olduğunu kesin söyleme; kararı ekibin vereceğini belirt.
Taslağı mutlaka ekip toplantısında okuyun ve kendi cümlelerinizle düzeltin. Aracın ürettiği metin bir karar değildir; ihlal kararını ekip verir.
Sonucu kontrol edin
- Notta uygulama ve risk açıkça yazılı, kişi suçlanmıyor mu?
- Uyarının dayanağı kılavuzdaki bir maddeye ya da değerlendirme formu sorusuna bağlanabiliyor mu?
- Ekip üyeleri notu okudu ve toplantı kaydı tutuldu mu?
- İnceleme için hangi belgelerin isteneceği (Etik Beyan Formu, ders planı, kullanılan yazılım) belli mi? Kılavuz, etik ihlal incelemesinde ekibin bu tür belgeleri öğretmenden talep etme yetkisi olduğunu yazar.
- Yapay zekâ taslağındaki her cümle, ekibin gerçek gözlemiyle uyuşuyor mu? Uydurma ya da abartılı bir iddia varsa kaldırın.
Sonra ölçün
İlk uyarı notunuzu yazma süresi: ___ dakika. Taslakta düzelttiğiniz cümle sayısı: ___. Notu okuyan ekip üyesinin ek sorusu: ___.
Kimsenin kişisel verisi araca girmez
Uyarı notu hazırlarken öğretmenin adını, öğrencilerin bilgilerini, okul adını ve incelenen uygulamanın hesap bilgilerini yapay zekâ aracına yazmayın; genel sözcükler kullanın. Aracın ücretsiz bir sürümü olsa bile (örneğin Google’ın sohbet aracı Gemini’nin sayfasında Google Hesabıyla aylık 0 ₺ bir plan listelenir; planlar değişebilir) verinin nereye gittiğini bilmediğiniz bir ortama kamu kaydı yazmayın. KVKK’nın (Kişisel Verileri Koruma Kurumu) üretken yapay zekâ rehberi kişisel verilerin korunması açısından bu araçlarda dikkatli olunmasını önerir. Kullandığınız aracın yaş koşuluna ve okulunuzun ya da müdürlüğünüzün yapay zekâ aracı politikasına da bakın; örneğin Anthropic, kendi sohbet aracı Claude’un hesabı için en az 18 yaşı şart koşar.
Bir sonraki adım
Kılavuzun kısa özetine Etik Kılavuz hap bilgisinden bakabilirsiniz. Kurum belgelerini bir yapay zekâ aracına yüklemeden önce sorulacak soruları bu derste bulabilir, aracın hatalı bilgisi konusunda da halüsinasyon dersine göz atabilirsiniz. Hata yapabilen bir aracın çıktısı için insan denetimi ilkesini unutmayın.
İzleyerek pekiştirin
İzleme tavsiyesi: MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (Türkçe), YAZEK’in kısa tanıtımı. Sistem ekranları değişebilir; güncel hâlini https://yazek.meb.gov.tr adresinden kontrol edin.
Kendinizi deneyin
Kılavuza göre okul etik ekibi bir öğretmene “Uygulamayı Başlatmayın/Durdurun” uyarısını ne zaman verebilir?
Bu içerik MEB’in resmî görüşü değildir ve MEB adına yazılmamıştır. Kaynakları ve okulunuzun ya da müdürlüğünüzün yönergesini kontrol edin; resmî uygulama için bağlı olduğunuz makama danışın.
Kaynaklar
- MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (Bölüm 3.1, 3.3.2 ve 4.1)
- KVKK: Üretken yapay zekâ ve kişisel verilerin korunması rehberi (15 soruda)
- Anthropic Yardım Merkezi: En düşük yaş koşulu (İngilizce)
- Gemini abonelik sayfası (planlar değişebilir)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/okul-etik-ekibinin-durdurma-uyarisini-isletin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
