Yazım hatasız mesaja güvenmeyin: sahte mesajı fark edin
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Eskiden sahte bir mesajı yazım hatalarından tanırdık: “hesabınız bloke olmuştur, tıklayınız” gibi bozuk cümleler. Artık bu işaret güvenilir değil. ABD’de FBI’ın internet suçları şikâyet merkezi (IC3), suçluların yapay zekâ çeviri araçlarıyla dil bilgisi ve yazım hatalarını ayıkladığını bildiriyor. Bu derste hatasız yazılmış bir sahte mesajı nasıl fark edeceğinizi, üç basit adımla öğrenirsiniz.
Hemen yapın
- Para, kod ya da şifre isteyen mesaja cevap vermeyin.
- Kurumu ya da yakınınızı kendi bildiğiniz numaradan arayın.
- Mesajı bir aile bireyine gösterin.
Önce ölçün
Son bir ayda size gelen, şüphe duyduğunuz mesaj sayısı: ___. Bunlardan kaçına cevap verdiniz ya da bağlantıya tıkladınız? ___. Bir mesajın sahte olduğunu şu an neye bakarak anlıyorsunuz? ___.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Neden yazım hatasına bakmak yetmez?
IC3’ün uyarısına göre suçlular yapay zekâyı birkaç iş için kullanıyor: mesajları daha hızlı ve çok sayıda yazmak, sahte sosyal medya hesapları kurmak, sahte yatırım siteleri hazırlamak ve sahte sitelere sohbet botu (yazdığınıza yazıyla cevap veren program) yerleştirip karşıdaki kişiyi kötü amaçlı bağlantıya tıklatmak. Bir yakının sesini kısa bir ses kaydından taklit edip “acil para lazım” demek de bu listede. Bu tür oltalama (kimlik avı, phishing) mesajları artık düzgün Türkçe ile gelebilir.
1. Mesajın ne istediğine bakın
Yazının güzelliğine değil, isteğine bakın. Para, hediye kartı, kripto para, kod, şifre ya da kimlik bilgisi isteyen ve “hemen” diyen her mesaj şüphelidir. IC3, tanımadığınız ya da yalnız internetten veya telefondan tanıdığınız kişilere para, hediye kartı veya kripto varlık göndermemenizi öneriyor. ABD Federal Ticaret Komisyonu da (FTC) gerçek bir yakının sizi havale yapmaya ya da hediye kartı almaya zorlamayacağını, bunu yapanın dolandırıcı olabileceğini yazıyor.
2. Durun, kapatın, kendi bildiğiniz yoldan arayın
IC3’ün önerisi: arayanı ya da yazanı kendi verdiği bilgiyle değil, kendi araştırdığınız numarayla doğrulayın; yani konuşmayı kapatıp bankayı ya da kurumu kendi bulduğunuz numaradan arayın. Yakınınız adına geliyorsa, rehberinizde kayıtlı numaradan kendisini arayın. Bankanızın numarası için kartınızdaki ya da resmî internet sitesindeki bilgiyi kullanın; numaralar değişebilir, kontrol edin.
3. İkinci bir göz ekleyin
Mesajı bir aile bireyine ya da güvendiğiniz birine gösterin; yazıyı değil ekran görüntüsünü gönderin. FTC de dolandırıcılıktan söz etmenin en iyi korunma yollarından biri olduğunu söylüyor. Ailede bir gizli kelime belirlemek (IC3’ün önerisi) bu üç adımı tamamlar; ayrıntısı için kod kelime dersine bakabilirsiniz.
Bir yapay zekâ aracı yardım edebilir mi?
Bir mesajı yapay zekâya yapıştırıp “sahte mi?” diye sormak cazip gelebilir. Cevabı kesin hüküm saymayın; araç yanılabilir. Mesajı araca yazarsanız içindeki ad, numara ve bağlantıları silin. Asıl kararı üç adımı uygulayarak ve yakınınızla birlikte verirsiniz.
Kopyalayıp deneyin
Aşağıdaki mesajın dolandırıcılık işaretlerini maddeler hâlinde sırala: acele baskısı, para ya da kod isteği, bağlantı, kurum taklidi. “Sahte” ya da “gerçek” diye karar verme; yalnız işaretleri listele. Mesaj: [MESAJI BURAYA YAPIŞTIRIN, AD VE NUMARALARI SİLEREK]
Sonucu kontrol edin
- Listedeki her işareti mesajda kendiniz bulabiliyor musunuz?
- Mesaj sizden para, kod ya da şifre istiyorsa veya bağlantıya tıklamanızı söylüyorsa durun.
- Kurumu ya da yakınınızı bildiğiniz numaradan arayın.
- Emin olamıyorsanız cevap vermeyin ve bir yakınınıza gösterin.
Sonra ölçün
Bir ay sonra yeniden yazın: Şüpheli mesaj sayısı ___. Üç adımı uyguladığım mesaj sayısı ___. Cevap vermeden önce birine gösterdiğim mesaj sayısı ___.
Gizlilik uyarısı
Bankadan ya da yakınınızdan geldiği söylenen bir mesajı yapay zekâya yapıştırmadan önce ad-soyad, T.C. kimlik numarası, kart ya da hesap numarası, adres ve telefon bilgilerini silin. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) rehberi, bu tür kişisel verilerin yapay zekâ sistemleriyle paylaşılmasından kaçınılmasını söyler. Şifrenizi ve tek kullanımlık kodu hiçbir sohbet botuna, hiçbir arayana vermeyin. Bu ders genel bilgidir; mali konularda bankanıza danışın.
Bir sonraki adım
Telefon dolandırıcılığına karşı: sahte ses ve sahte mesaj dersini okuyun ve torununuz ya da çocuğunuzla Torunumun konuştuğu yapay zekâ nedir? dersini birlikte inceleyin. Aile içinde “para istenirse önce başkasına danışılır” kuralını bu hafta konuşun.
Kendinizi deneyin
Hatasız yazılmış bir mesaj sizden acil para istiyorsa ne yaparsınız?
Kaynaklar
- FBI IC3: Criminals Use Generative Artificial Intelligence to Facilitate Financial Fraud (İngilizce)
- FTC: Family Emergency Scams (İngilizce)
- KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), 14. soru
Kaynak: yzdersleri.com/ders/yazim-hatasiz-mesaja-guvenmeyin-sahte-mesaji-fark-edin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
