Eski fotoğrafın hikâyesini ve açıklamasını yazdırmak

Aile albümündeki eski fotoğrafların çoğunun arkasında tek satır yazı yoktur, yıllar geçince de kimin kim olduğunu bilen kalmaz. Bu derste bildiklerinizi yapay zekâyla kısa bir açıklamaya çevireceksiniz; uzun bir anı defteri yazmayacaksınız.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Bir fotoğraf için neleri not almanız gerektiğini
• Bildiğiniz ve bilmediğiniz şeyleri yapay zekâya nasıl ayırarak anlatacağınızı
• Üç dört cümlelik bir açıklama ile kısa bir künye satırı nasıl isteyeceğinizi
• Açıklamayı fotoğrafa zarar vermeden nasıl saklayacağınızı

Açıklama mı, anı mı?

Anı yazmak güzel bir iştir, ama ayrı bir iştir. Fotoğraf açıklaması çok daha kısadır. Şu sorulara cevap verir: Kim var? Nerede? Ne zaman? Neden orada?

Hasan Bey’in örneğine bakalım. Hasan Bey 71 yaşında ve İzmir’de yaşıyor. Elinde 1979 yazında Kordon’da çekilmiş bir fotoğraf var. Fotoğrafta kendisi, eşi Gülten ve kız kardeşi duruyor. Fotoğrafı kimin çektiğini hatırlamıyor. Günü ve ayı da bilmiyor.

Hasan Bey’in bilmedikleri sorun değil. Önemli olan, bilmediğini bilmesi. Yapay zekâya “bilmiyorum” demeyi öğrenmeniz gerekir. Aksi hâlde araç boşluğu kendi tahminiyle doldurabilir. OpenAI’ın bir araştırma yazısına göre dil modelleri, nadir ve belirsiz bilgilerde makul görünen tahminler üretebiliyor.

Fotoğrafı değil, bildiklerinizi yazın

Fotoğrafı bir sohbet aracına yüklemenize gerek yok. Üzerindeki yüzler başkalarının da yüzü. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun rehberi, fotoğrafı kişisel veri örnekleri arasında sayıyor. Siz bildiklerinizi kısa maddelerle yazın; yapay zekâ onları cümleye çevirsin.

Albüm yalnızca ailenizde kalacaksa sorun çıkmaz. Fotoğrafı internette paylaşacaksanız, içindeki kişilere önce sorun. Bu bilgi genel bilgidir, hukuki tavsiye değildir.

Açıklamayı nereye yazarsınız?

Amerikan Ulusal Arşivleri’nin aile arşivleri rehberi şunu söylüyor: Fotoğrafın arkasına, yumuşak bir kurşun kalemle ve hafifçe bastırarak yazın. Yazıyı kenara yakın bir yere koyun. Mürekkep, fotoğrafın ön yüzünde kalıcı leke bırakabilir.

Aynı rehber, plastik kaplı parlak kâğıtlarda (1960’tan sonraki baskıların çoğu) hem kalemin hem mürekkebin kolay bulaştığını söylüyor. Böyle bir fotoğrafınız varsa açıklamayı fotoğrafın konduğu zarfa ya da albüm sayfasına yazın. Arşiv yazısı ayrıca bantla onarım yapmamayı, temiz ellerle tutmayı ve kıvrık fotoğrafı zorla düzleştirmemeyi öneriyor.

Yapay zekâ fotoğrafı görmediği için bu komutla yalnızca uydurma bir hikâye yazabilir. Hasan Bey’in bilgileri yok sayılır.

Çok fotoğrafınız varsa

Albümde onlarca fotoğraf varsa her birine bir numara verin. Numarayı albüm sayfasına kurşun kalemle yazın. Açıklamaları aynı numarayla bir deftere not edin. Böylece fotoğrafa dokunmadan açıklamayı okuyabilirsiniz.

Yapay zekâya her seferinde yalnızca tek bir fotoğrafın bilgilerini verin. Birkaç fotoğrafı bir arada verirseniz kişiler ve yıllar birbirine karışabilir.

Açıklamaları yazdıktan sonra bir yedek de alın. Açıklamaları bir deftere yazın ya da telefonunuzun notlar uygulamasına kaydedin. Albüm kaybolursa ya da zarar görürse bilgiler yine sizde kalır. Bu küçük iş, bir sonraki kuşağa değerli bir miras olur.

Adım adım uygulama

1. Fotoğrafı elinize alın. Temiz ellerle, kenarlarından tutun.
2. Kâğıda şu başlıkları yazın: Kim var? Nerede? Ne zaman? Neden orada?
3. Bildiğiniz her cevabı yazın. Bilmediğiniz yere “bilmiyorum” yazın.
4. Sohbet asistanına yukarıdaki gibi bir komut verin. Notlarınızı komuta ekleyin.
5. Gelen açıklamayı okuyun. Yanlış ya da uydurma bir şey varsa silin.
6. Fotoğrafı bir aile büyüğüne gösterin. Bilmediğiniz bir şeyi o hatırlayabilir.
7. Açıklamayı fotoğrafın arkasına kurşun kalemle ya da albüm sayfasına yazın.

Kontrol listesi

• Fotoğrafı sohbet aracına yüklemedim.
• Bilmediklerimi “bilmiyorum” olarak yazdım.
• Açıklamada sadece bildiklerim var.
• Fotoğrafın ön yüzüne mürekkeple yazmadım.
• Bantla ya da yapıştırıcıyla bir şey yapmadım.

Sık yapılan hatalar

• Hatırlamadığınız yılı kesinmiş gibi yazmak. “Yaklaşık” sözcüğü işinizi görür.
• Yapay zekânın eklediği güzel ama doğru olmayan cümleleri bırakmak. Örneğin “gün batımının kızıllığında” gibi bir ifade size sorulmadan eklenmiş olabilir.
• Fotoğrafın arkasına tükenmez kalemle bastırarak yazmak.
• Aile dışındaki kişilerin adlarını ve fotoğrafını izin almadan internette paylaşmak.

Küçük bir açıklama, yıllar sonra bir torunun eline geçtiğinde çok değerli olur.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Amerikan Ulusal Arşivleri: Fotoğraflara açıklama yazmak (arşivlenmiş sayfa) (İngilizce)
• Amerikan Ulusal Arşivleri, Prologue dergisi: Fotoğrafları tutmak ve saklamak (İngilizce)
• Kişisel Verileri Koruma Kurumu: 100 Soruda Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (Türkçe)
• OpenAI: Dil modelleri neden uydurur (Why language models hallucinate) (İngilizce)

Son kontrol: 8 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/eski-fotografin-hikayesini-ve-aciklamasini-yazdirmak/ · Yapay Zeka Dersleri