Üniversitede yapay zekâ kuralı: Hocanızın sınırını öğrenin, kullanımınızı beyan edin

Üniversitede yapay zekâ kullanımı için tek bir kural yoktur; YÖK’ün rehberi, üniversitenizin yönergesi ve hocanızın ders izlencesi üst üste biner. Bu derste bu üç katmanı nasıl okuyacağınızı ve yapay zekâ kullanımınızı nasıl beyan edeceğinizi öğreneceksiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• YÖK rehberinin neyi kapsadığını, neyi üniversitelere bıraktığını
• Üniversitenizin ve dersinizin kuralını nerede bulacağınızı
• Kural yazmıyorsa hocanıza nasıl soracağınızı
• İşe yarar bir yapay zekâ beyanında hangi bilgilerin olması gerektiğini

Kural üç katmanlıdır

Birinci katman YÖK’tür. Yükseköğretim Kurulu Mayıs 2024’te bilimsel araştırma ve yayında üretken yapay zekâ kullanımına dair bir etik rehber yayımladı. Rehber şeffaflık, dürüstlük, gizlilik ve hesap verebilirlik gibi değerlere dayanır; yapay zekânın yazar sayılamayacağını ve kullanımın açıkça belirtilmesi gerektiğini söyler. YÖK’ün duyurusu, üniversitelerin bu ilkeleri ihtiyaçlarına göre uyarlayabileceğini ve ileride derslere de genişletebileceğini belirtir. Yani rehber, ödeviniz için ayrıntılı bir kural koymaz.

İkinci katman üniversitenizdir. Pek çok üniversite kendi yönergesini ya da rehberini yayımladı. Örneğin Ankara Üniversitesi Senatosu 20 Ağustos 2026’da lisansüstü çalışmalarda yapay zekâ kullanımına ilişkin bir yönerge kabul etti. Bahçeşehir Üniversitesi de Haziran 2026’da öğrenciler için bir kullanım rehberi yayımladı.

Üçüncü katman dersin kendisidir. Bahçeşehir rehberine göre izin verilen kullanım düzeyini ders izlencesi ve her ödevin yönergesi belirler; aynı derste bir ödevde serbest olan, sınavda yasak olabilir. Rehber, yönerge bu konuda sessizse kullanımın kendiliğinden serbest ya da yasak sayılmayacağını, önce hocaya sorulması gerektiğini söyler. Bu iyi bir genel kuraldır: emin değilseniz sorun.

Kuralı nerede bulursunuz?

Önce ders izlencesine ve ödev yönergesine bakın. Sonra üniversitenizin internet sitesinde senato yönergelerini, enstitü ve fakülte duyurularını arayın; arama kutusuna “üretken yapay zekâ yönergesi” yazmak çoğu zaman yeter. Bulamazsanız hocanıza kısa ve somut bir e-posta yazın. Soruyu genel bırakmayın; ne yapmak istediğinizi söyleyin.

Beyan nasıl yazılır?

Beyan, ne yaptığınızı okuyanın anlayabileceği kadar açık olmalıdır. YÖK rehberi hangi aracın, ne zaman, çalışmanın hangi aşamasında ve hangi sürümüyle kullanıldığının belirtilmesini ister. Ankara Üniversitesi yönergesi buna çıktıların nasıl doğrulandığını ve çalışmanın hangi kısımlarının etkilendiğini ekler. Bahçeşehir rehberi ise yalnızca aracın adını yazan bir dipnotun yeterli olmadığını, kendi katkınızı da anlatmanız gerektiğini vurgular.

Adım adım uygulama

1. Ders izlencesini ve ödev yönergesini açın; yapay zekâ, üretken yapay zekâ ya da beyan sözcüklerini arayın.
2. Üniversitenizin yönergesini ya da rehberini bulun ve kaydedin.
3. Kural yoksa ya da belirsizse hocanıza somut bir soru gönderin.
4. Yapay zekâyı kullandığınız her seferde kısa bir not alın: tarih, araç, amaç.
5. Teslimden önce bu notlardan beyanınızı yazın.
6. Hocanın istediği bir form varsa beyanı o forma işleyin.

Kontrol listesi

• Bu ödev için izin verilen kullanım düzeyini biliyor muyum?
• Hocamın yazılı cevabını sakladım mı?
• Beyanımda araç, tarih, amaç ve etkilenen bölüm var mı?
• Kendi katkımı açıkça yazdım mı?
• Kullandığım her şeyi beyan ettim mi, yoksa bir kısmını mı?

Sık yapılan hatalar

• Bir dersteki izni bütün derslere ve sınavlara geçerli saymak.
• Arkadaşın “hoca izin veriyor” sözünü kural yerine koymak.
• Beyanı yalnızca araç adından ibaret bir dipnotla geçiştirmek.
• Dil düzeltmesi dediğiniz hâlde paragrafları baştan yazdırmak.

Kendinizi deneyin

Bu dersten sonra: Kuralı öğrendiniz; şimdi bu sınırlar içinde verimli çalışma zamanı. Yoldaki bir sonraki ders “Ders notu ve okuma listesiyle yapay zekâ destekli çalışma”. Orada ders notlarınızı ve okuma listenizi yapay zekâyla nasıl çalışma malzemesine çevireceğinizi göreceksiniz.

Kaynaklar

• YÖK: Üretken yapay zekâ kullanımına dair etik rehber duyurusu (İngilizce)
• YÖK: Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber, Mayıs 2024 (Ege Üniversitesi sitesindeki kopya) (Türkçe)
• Ankara Üniversitesi: Lisansüstü çalışmalarda üretken yapay zekâ araçlarının kullanımına ilişkin yönerge (Türkçe)
• Bahçeşehir Üniversitesi: Öğrenciler için yapay zekâ kullanım rehberi (Türkçe)

Son kontrol: 7 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/universitede-yapay-zeka-kurali-ve-beyan/ · Yapay Zeka Dersleri