Derse katılım için soru hazırlamak: anlama, bağlantı, sınır

Hoca “Sorusu olan var mı?” diyor ve sınıf susuyor. Önceden hazırladığınız iki soru, o sessizliği bozan kişi olmanızı sağlar.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Okuduğunuz bölümden soru nasıl çıkarılır
• Anlama, bağlantı ve sınır sorusu olmak üzere üç tür soruyu
• Yapay zekânın önerdiği soruyu kendi sorunuz hâline nasıl getireceğinizi
• Soruyu derste nasıl söyleyeceğinizi

Soru, hazırlıkla başlar

Boğaziçi Üniversitesi’nin ders çalışma broşürü, dersten önce okunması gereken bölümleri okumayı ve başlıklara, çizimlere göz atmayı öneriyor. Aynı broşür ders sırasında ve çalışırken kendinize sorular sormanızı, takılan sorulara cevap aramanızı ve öğrendiklerinizi dersten sonraki 24 saat içinde tekrar etmenizi istiyor. Yani iyi bir soru, hazırlıklı gelmenin doğal sonucudur.

Yapay zekâ bu hazırlığın yerine geçmez, ama süreci hızlandırır. OpenAI’nin yardım sayfasına göre ChatGPT’nin çalışma modu soru soruyor, geri bildirim veriyor ve yanlış anlamaları düzeltmenize yardım ediyor. Anthropic’in eğitim duyurusunda tanıtılan öğrenme modu da kanıt soran sorularla anlamayı derinleştirmeyi hedefliyor. Bu modlar hesabınızda olmayabilir. Olmasa bile komutla aynı davranışı isteyebilirsiniz.

Üç tür soru

Birinci tür anlama sorusudur: “Şunu şöyle anladım, doğru mu?” Bu soru, bir kavramı kendi cümlenizle söyleyip hocadan düzeltmesini istemektir. İkinci tür bağlantı sorusudur: “Bu kavram geçen haftaki konuyla nasıl ilişkili?” Üçüncü tür sınır sorusudur: “Bu görüş hangi durumda geçerli olmaz?” Üçü de hocayı sınamaz; merakınızı ve hazırlığınızı gösterir.

Üçünü iktisat dersinden bir örnekle görelim. Anlama sorusu: “Enflasyonu fiyatların genel düzeyindeki artış olarak anladım, doğru mu?” Bağlantı sorusu: “Bu tanım geçen haftaki faiz konusuyla nasıl ilişkili?” Sınır sorusu: “Bu açıklama hangi durumda yetersiz kalır?” Görüyorsunuz: sorular kısa ve nettir, ama hazırlık gerektirir. Yapay zekâ size bu kalıpları gösterebilir; içeriği ise okuduğunuz bölüm doldurur.

Yapay zekâya bu üç türden soru önerisi yaptırabilirsiniz. Ancak önce kendiniz okuyun ve beş altı cümlelik bir özet yazın. Aracı özetinize dayandırın, ders kitabı bölümünü ya da hocanın slaytlarını olduğu gibi yüklemeyin. Hocanızın materyal paylaşım kuralına bakın. Özetinizi vermek, soruların sizin anlayışınıza dayanmasını da sağlar. Çünkü sorular, sizin anladığınız ya da anlayamadığınız yerleri hedefler.

Örnek: Sosyoloji dersinin üçüncü haftasında bir bölüm okuyan öğrenci, özetini beş cümleyle yazmış. (Öğrenci ve ders kurgudur.) Derste hocaya sormak üzere iki soru arıyor.

Soruyu derste söylemek

Sorunuzu söylemeden önce iki cümlelik bir bağlam verin: neyi okuduğunuzu ve nerede takıldığınızı söyleyin. Sonra tek bir soru sorun. Uzun, çok parçalı sorular hem sizi hem hocayı yorar. Cevap gelince kendi cümlenizle bir kez tekrar edin: “Yani şöyle diyorsunuz…” Bu, anlayıp anlamadığınızı anında sınar.

Soru dersin akışına uymuyorsa not alın ve hocanın ofis saatine ya da e-posta yoluna saklayın. Yapay zekâya bir e-posta taslağı yazdırabilirsiniz; ama sorunun kendisini ve hocanın adını kendiniz eklemeniz gerekir.

Bir soru defteri tutun

Her hafta sormak istediğiniz soruları ve aldığınız cevapları kısa bir listeye yazın. Dönem sonunda bu liste hem sınav çalışmanız için bir kaynak hem de nerede zorlandığınızı gösteren bir harita olur. Listeyi yapay zekâya vererek “Bu sorulara göre hangi konularda eksiğim var?” diye sorabilirsiniz. Sonucu yine kendi notlarınızla karşılaştırın.

Adım adım uygulama

1. Dersten önce okunacak bölümü okuyun; başlıklara ve şekillere göz atın.
2. Kitaba bakmadan beş altı cümlelik bir özet yazın.
3. Yukarıdaki gibi bir komutla soru önerisi isteyin.
4. Önerilen soruları kendi sözcüklerinizle yeniden yazın.
5. En çok merak ettiğiniz iki soruyu seçin; her birinin yanına neden sorduğunuzu yazın.
6. Derste soruyu iki parçada söyleyin: önce bağlam, sonra soru.
7. Cevabı not alın ve dersten sonraki 24 saat içinde gözden geçirin.

Kontrol listesi

• Bölümü ben okudum
• Özet benim cümlelerimle yazıldı
• Soru özete dayanıyor
• Soruyu kendi sözcüklerimle yeniden yazdım
• Neden sorduğumu açıklayabilirim
• Cevabı not aldım

Sık yapılan hatalar

• Okumadan komut yazıp yapay zekânın sorusunu olduğu gibi sormak
• Hocanın slaytlarını ya da kitap bölümünü izinsiz yüklemek
• Savunamayacağınız, parlak görünen bir soru seçmek
• Sorunun cevabını derste yapay zekâdan beklemek

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Boğaziçi Üniversitesi BÜREM: Ders çalışma broşürü (PDF) (Türkçe)
• OpenAI Yardım: ChatGPT study mode (İngilizce)
• Anthropic: Introducing Claude for Education (İngilizce)

Son kontrol: 8 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/derse-katilim-icin-soru-hazirlamak-yapay-zekayla/ · Yapay Zeka Dersleri