Ders notlarından kavram haritası: ilişkileri sınayın

Üç haftalık ders notunuz önünüzde duruyor ve konular birbirine karışıyor. Yapay zekâ notlarınızdaki ilişkileri ayıklayabilir; haritayı kurmak ve doğruluğunu sınamak ise sizin işiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Kavram haritası ile zihin haritası arasındaki farkı
• Notlarınızdan kavram ve ilişki listesini yapay zekâyla nasıl çıkaracağınızı
• Çıkan ilişkileri notlarınızla nasıl sınayacağınızı
• Haritayı elle ya da bir araçla nasıl çizeceğinizi

Kavram haritası nedir?

Türkçe bir akademik makaleye göre kavram haritası, kavramları ve bunların hiyerarşide nasıl yer aldığını gösteren görsel bir araçtır. Dört ögesi var. Birincisi kavram: haritada en fazla üç sözcükle yazılır. İkincisi bağlantı sözcüğü: kavramları birbirine bağlar, mesela “-dir”, “ile”, “-den oluşur”, “vardır”. Haritada tam cümleler yazılmaz; cümleler bağlantılar sayesinde kurulur. Üçüncüsü hiyerarşi: genel kavramlar üstte, özel kavramlar altta durur. Dördüncüsü çapraz bağ: farklı kavram gruplarını birbirine bağlayan ilişkidir. Makale çapraz bağı, bilgiyi sentezleme düzeyinin bir göstergesi sayıyor.

Zihin haritası ise merkezdeki bir konudan dallanan bir şemadır. Dalların arasına bağlantı sözcüğü yazılmak zorunda değildir. İkisi de işe yarar, ama sınav için ilişkileri anlamak istiyorsanız kavram haritası daha öğreticidir. Çünkü bağlantı sözcüğünü bulmak için konuyu anlamış olmanız gerekir.

Yapay zekâ ne yapar, siz ne yaparsınız?

Yapay zekâya haritanın kendisini çizdirmek yerine, notlarınızdan ilişki listesi çıkarmasını istemek daha işe yarar. İstediğiniz biçim şudur: kavram, bağlantı sözcüğü, kavram. Yani küçük önermeler. Bu liste haritanın iskeletidir. Haritanın ilişkilerini kontrol etmek, hiyerarşiyi seçmek ve çizmek sizde kalır.

Burada en büyük risk, aracın notlarınızda olmayan bir ilişkiyi de “biliyormuş gibi” eklemesidir. Anthropic’in geliştirici belgeleri, bu tür uydurmayı azaltmak için iki şey öneriyor: modele “bilmiyorum” deme izni vermek ve yalnızca verdiğiniz belgeleri kullanmasını söylemek. Belgeler bu tekniklerin uydurmayı azalttığını, ama ortadan kaldırmadığını da belirtiyor. Bu yüzden her ilişkinin yanına notunuzdaki dayanak cümlesini yazdırın ve kontrol edin.

Google’ın eğitim sayfasına göre Gemini Notebook, yüklediğiniz kaynakları (PDF, slayt, web sitesi, Google Dokümanı gibi) temel alarak yanıt veriyor ve içeriklere satır içi alıntı ekliyor; alıntılar kaynak belgedeki ilgili bölüme bağlanıyor. Aynı sayfa, yüklediğiniz kaynakları dallardan oluşan bir zihin haritası olarak da gösterebildiğini söylüyor. Başka araçlar da benzer özellikler sunabilir; ama bu derste anlatılan ilişki listesini herhangi bir sohbet aracıyla da çıkarabilirsiniz.

Yüklediğiniz notun sahibini de düşünün. Kendi notlarınızı rahatça kullanabilirsiniz. Hocanızın slaytlarını ya da bir arkadaşınızın notunu bir araca yüklemeden önce, hocanızın materyal paylaşım kuralına bakın ve gerekirse izin isteyin. İçinde ad, soyad ya da telefon numarası geçen notları temizleyip öyle yapıştırın.

Örnek: Biyoloji dersinde hücre konusunu işleyen bir öğrenci, üç sayfalık notundan harita çıkarmak istiyor. (Öğrenci ve notlar kurgudur.) Notta “Mitokondri hücrenin enerji merkezidir” gibi cümleler var.

Haritayı beş adımda kurmak

Aynı makale haritanın hazırlanışını beş adımda özetliyor: konunun kavramlarını belirlemek, kavramları genelden özele sıralamak, aralarına anlamlı bağlantı sözcükleriyle ilişkiler kurmak, varsa gruplar arasına çapraz bağlar eklemek, sonra haritayı bağlantıların doğruluğu ve anlamlılığı bakımından değerlendirmek.

Yapay zekâ ilk üç adımda size taslak verebilir. Son iki adım sizin sınavınızdır. Bir çapraz bağ bulmak, iki ayrı başlığın aslında aynı sürecin parçası olduğunu fark etmek demektir; bu farkındalığı başka birine bırakmak öğrenmenizi de bırakmak olur. Bu yüzden aracın önerdiği çapraz bağları yalnızca aday sayın. Kendi cümlelerinizle neden bağlandıklarını açıklayabilirseniz haritada tutun.

Adım adım uygulama

1. Tek bir ders konusunu seçin; bir haftalık not yeter.
2. Notlarınızı düz metin olarak komuta yapıştırın; fotoğraf ya da el yazısıysa önce okunur hâle getirin.
3. Yukarıdaki gibi bir komutla önermeleri isteyin.
4. Her önermeyi notunuzdaki dayanak cümleyle karşılaştırın; dayanağı olmayanı çıkarın.
5. Kavramları genelden özele sıralayın; en genel kavramı üste koyun.
6. Haritayı elle, bir sunum programında ya da ilişkilerinizi yükleyebileceğiniz bir araçta çizin.
7. Çizgilerin üzerine bağlantı sözcüklerini yazın.
8. Haritaya bakmadan konuyu kendi cümlelerinizle anlatmayı deneyin.

Kontrol listesi

• Her kavram en fazla üç sözcük
• Her çizginin üzerinde bağlantı sözcüğü var
• Genel kavramlar üstte
• Her ilişkinin notta dayanağı var
• Çapraz bağlar kontrol edildi
• Haritaya bakmadan anlatabiliyorum

Sık yapılan hatalar

• Kavram haritası ile zihin haritasını karıştırmak ve bağlantı sözcüğünü atlamak
• Kutulara uzun cümleler yazmak
• Notta olmayan ilişkileri “doğrudur” diye haritaya almak
• Hazır haritaya bakıp çalıştığını sanmak; öğrenmenin büyük kısmı haritayı kurarken olur

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Google Eğitim: Gemini Notebook (Türkçe)
• Bir öğretim stratejisi olarak kavram haritalarının kullanımı (Araştırmax, PDF) (Türkçe)
• Anthropic: Reduce hallucinations (İngilizce)

Son kontrol: 8 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/ders-notlarindan-kavram-haritasi-yapay-zekayla/ · Yapay Zeka Dersleri