Takma ad ve uydurma yerle ortak hikâye yazdırın
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Çocuğunuzla yapay zekâdan (soruya yazıyla cevap veren program) bir ortak hikâye yazdırmak istiyorsanız en çok güven veren yöntem, gerçek bilgileri baştan hikâyeye hiç koymamaktır. Çocuğun adı yerine bir takma ad, gerçek okul ve mahalle yerine uydurma bir yer seçtiğinizde hikâye yine canlı olur ve araca verdiğiniz kişisel bilgi sıfıra iner. Bu derste kısa bir “takma ad kartı” hazırlayacak, kartı bir yapay zekâ aracına verecek ve çıkan metni çocuğunuza okumadan önce kontrol edeceksiniz.
Hemen yapın
- Çocuğunuza hikâyenin kahramanı için bir takma ad seçtirin.
- Hikâyenin geçeceği yeri uydurun (örneğin “Rüzgâr Ormanı”); gerçek mahalle ya da okul yazmayın.
- Metni aldıktan sonra çocuğa okumadan önce gerçek bilgi sızıp sızmadığına bakın.
Önce ölçün
Çocuğunuz için yapay zekâya en son yazdığınız istemde hangi gerçek bilgiler vardı? Ad, yaş, okul, mahalle, arkadaş adı, aile üyesi adı: kaçı vardı? Yazın: ___ / 6.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Neden takma ad?
Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK) rehberi, çocukların yapay zekâ araçları üzerinden ad-soyad, okul bilgileri, adres ya da telefon numarası gibi bilgilerini paylaşmasının ciddi riskler doğurabileceğini söyler ve bu konuda çocuklara yaşlarına uygun bilgilendirme yapılmasını ister. KVKK’nın çocuklara yönelik kısa videosu da yaş günü, doğum tarihi, ad, soyad ve aile yakınlarına ait bilgilerin güvenilmeyen kişilerle paylaşılmamasını anlatıyor. Takma ad yöntemi bu öğüdü oyuna çeviriyor: çocuk bilgisini saklamayı yasak olarak değil, hikâyeye ad bulma oyunu olarak yaşıyor.
1. Takma ad kartını hazırlayın
Bir kâğıdı ikiye bölün. Sol sütuna hikâyede kullanmak istediğiniz gerçek şeyleri yazın (çocuğun adı, yaşadığınız mahalle, arkadaşı, evcil hayvanı, okulu). Sağ sütuna her biri için uydurma karşılığı yazın: Bulut, Çınar Sokağı, Tilki Tonton. Yalnızca sağ sütunu araca vereceksiniz; sol sütun evde kalır. Çocuğun kendi takma adını seçmesine izin verin; kendi uydurduğu ad, hikâyeyi daha çok sahiplenmesini sağlar.
2. Hikâyeyi yalnızca sağ sütunla isteyin
Bu iş için ücretsiz sürüm çoğu zaman işe yarar; yine de sınırlar ve yaş koşulları araca göre değişir, aracın sayfasını okuyun. Uyku öncesi okumak için kısa hikâye yöntemi Çocuğa uyku öncesi kısa hikâye yazdırın ve düzenleyin dersinde var; buradaki asıl iş gizlilik çevirisidir.
Kopyalayıp deneyin
6 yaşındaki bir çocuğa yüksek sesle okunacak, 250 kelimelik bir hikâye yaz. Kahraman: Bulut adlı küçük bir tilki. Yer: Rüzgâr Ormanı. Yardımcı karakter: Tilki Tonton. Hikâyede kahraman bir arkadaşına yardım etsin, sonunda ne öğrendiğini tek cümleyle söylesin. Korkutucu ya da şiddet içeren öğe, gerçek bir kişi, okul, marka ya da yer adı kullanma. Sonda “Bu hikâyede gerçek bir kişiye ait bilgi yok” diye ayrıca belirt.
3. Sonucu kontrol edin
- Hikâyeyi baştan sona siz okuyun. Araç “Ayşe” ya da “İstanbul” gibi gerçek bir ad eklemişse çıkarın.
- Çocuğa uygun olmayan bir cümle varsa metni düzeltin ya da yeniden isteyin; yaşa uygunluk kararı sizindir.
- Hikâyedeki bilgileri (hayvan davranışı, doğa olayı) gerçekmiş gibi anlatacaksanız bir kitaptan teyit edin; araç yanlış bilgiyi doğruymuş gibi yazabilir (halüsinasyon).
- Okuduktan sonra çocuğa sorun: “Bu hikâyede bizden hangi bilgi yoktu?” Cevap vermesi kuralı pekiştirir.
Sonra ölçün
Aynı soruyu tekrar yanıtlayın: yeni istemde gerçek bilgilerden kaç tanesi vardı? Yazın: ___ / 6. Hedef sıfırdır. Çocuğun, takma adını kendisinin seçtiği hikâyeyi kaç kez tekrar istediğini de not edin: ___ .
Gizlilik uyarısı
Hikâye yazdırırken sık yapılan hata, “kahraman benim çocuğuma benzesin” diye bir benzetme yapmaktır; benzetme de bilgidir. Çocuğunuzun fotoğrafını, ses kaydını ve imzalı çizimlerini aracın sohbet kutusuna yüklemeyin. Araçların sohbet geçmişini nasıl sakladığı değişir; KVKK rehberi kullanım koşullarını ve gizlilik politikalarını incelemenizi önerir. Yapay zekâ çıktısı taslaktır; karar ve doğrulama sizdedir. Bu içerik Milli Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) resmî görüşü değildir.
Bir sonraki adım
Hikâyeyi bir aile kitabına çevirin: çocuk resim çizsin, siz el yazısıyla yazın. Bu hâliyle ekransız bir etkinliğe dönüşür. Çocuğunuzun kullandığı araçları değerlendirmek için Çocuğunuzun kullandığı sohbet aracını beş soruyla yoklayın dersine geçebilirsiniz.
İzleme tavsiyesi: Kişisel Verileri Koruma Kurumu (Türkçe, yaklaşık 2 dakika). Video yapay zekâ hikâyesini anlatmaz; çocuklara hangi kişisel bilgilerin paylaşılmaması gerektiğini kısaca anlatır.
Kendinizi deneyin
Çocuğunuz için yapay zekâdan hikâye isterken hangisi doğrudur?
Kaynaklar
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK): Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113, Kasım 2025
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu: Çocuklarda Kişisel Veri Farkındalığı (video)
Kaynak: yzdersleri.com/ders/takma-ad-ve-uydurma-yerle-ortak-hikaye-yazdirin/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
