Çocuğunuzla ödevde yapay zekâ kuralını üç adımda konuşun

Çocuğunuzun ödevinde yapay zekâ (insan gibi yazıp konuşabilen bilgisayar programı) kullanıp kullanmadığını bilmiyorsunuz; bilseniz de bunun “doğru” olup olmadığına nasıl karar vereceğinizi bilmiyorsunuz. İyi haber şu: bu karar bir dedektör işi değil, bir konuşma işi. Ödevde yapay zekâ konusunda önce öğretmenin kuralını, sonra çocuğunuzun kendi yöntemini öğrenirsiniz. Ceza ya da kesin hüküm gerekmez.

Bu içerik Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) resmî görüşü değildir; MEB adına yazılmamıştır. Aşağıdaki bilgiler, sayfanın sonunda bağlantısı verilen belgelerden derlenmiştir. Karar vermeden önce belgeleri ve çocuğunuzun okulunun kuralını kontrol edin.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Önce kural kimde? Evdeki kullanım ve öğretmenin verdiği ödev

MEB’in Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu, “beyan” (açıkça bildirme) kelimesini öğretmenler için kullanır. İlgili bölüme göre yapay zekâ uygulaması yapan öğretmen, çevrim içi bir Etik Beyan Formu doldurur; bu formu öğrenci ya da veli doldurmaz. Kılavuzun Tablo 1’i iki durumu ayırır. Öğrenciler ders kapsamında bir yapay zekâ aracıyla soru-cevap yapıyor ya da üretim yapıyorsa, öğretmenin formu gerekir. Öğrenci öğretmenin yönlendirmesi ya da okulun resmî ödevi kapsamında olmadan, tamamen kendi isteğiyle evde ders çalışırken ya da soru çözerken yapay zekâ kullanıyorsa, öğretmenin formu gerekmez. Yani öğretmenin verdiği bir ödev bu satırın dışında kalır.

Bunun bir izin ya da yasak olmadığını fark edin: tablo, öğretmenin hangi durumda form dolduracağını anlatır. Çocuğunuzun belli bir ödevde yapay zekâyı ne kadar kullanabileceğini söylemez. Kılavuzun bu bölümünde evde ödev için bir sınır da yazmıyor. Bu yüzden ödevin sınırını yalnızca o ödevi veren öğretmen koyabilir; önce ona sorun.

Doğru kullanımın üç işareti

Kılavuz, yapay zekânın öğrenciyi pasif bir bilgi alıcısı olmaktan çıkarıp aktif bir öğrenen hâline getirmesini ister. Aynı kılavuz, yapay zekâ katkısıyla oluşan içerikte bu katkının açıkça belirtilmesini ve son sorumluluğun kullanıcıda kaldığını söyler. Bunlardan ev için üç işaret çıkarabiliriz. Bunlar Kılavuzun maddeleri değil, bu dersin yorumudur:

1. Çocuk ödevi kendi cümleleriyle anlatabiliyor. Konuyu bir akşam yemeğinde iki dakikada anlatabiliyorsa öğrenme olmuş demektir.
2. Yapay zekâ katkısını saklamıyor. “Şuradan fikir aldım, şunu kendim yazdım” diyebiliyor ve öğretmenin istediği yerde belirtiyor.
3. Cevabı kontrol ediyor. Yapay zekâ yanlış ya da uydurma bilgi verebilir; buna halüsinasyon (yapay zekânın inandırıcı ama yanlış bilgi üretmesi) denir. Çocuk bir kitaptan ya da ders notundan doğrulama yapıyor mu?

Bir işaret eksikse suçlamayın; birlikte tamamlayın. Ödevde çocuğunuza nasıl eşlik edeceğinizi adım adım görmek için Ödevde çocuğunuza nasıl eşlik edersiniz? dersine bakın.

“Yapay zekâ mı yazmış?” sorusunu dedektöre bırakmayın

İnternette “bu metni yapay zekâ mı yazdı” diye sorgulayan araçlar var. Bu araçlar tahmin yürütür; kesin sonuç vermez, çocuğun kendi yazdığı bir metne de “yapay zekâ” diyebilir. Üstelik çocuğun yazısını bir siteye yapıştırmak, o yazıyı o siteye vermek demektir. Kılavuzdaki değerlendirme listesi de yapay zekâ kararına, örneğin intihal (başkasının yazısını kendininmiş gibi sunma) tespitine karşı öğrencinin ve velinin itiraz hakkı olup olmadığını sorar. Yani bir araç tek başına hüküm veremez; karar insandadır. Sizin en sağlam aracınız çocuğunuzun ödevi anlatabilmesidir.

Bu komutu herhangi bir sohbet botuna (yazıyla soru-cevap yapılan program) yazabilirsiniz. Bu iş için ücretli plan gerekmez; ücretsiz planlar ve sınırları değişebilir, aracın kendi sayfasını kontrol edin. Aracın yaş sınırını ve hesap koşullarını da o sayfadan okuyun; ayrıntılı soru listesi için Çocuğunuzun kullandığı sohbet aracını beş soruyla yoklayın dersine bakın. Ödevin kendisi bir fotoğraf sorusuysa Ödev sorusunun fotoğrafını yapay zekâya göstermek dersi çocuğun tarafını anlatır.

Üç adımlı konuşma

1. Dinleyin. Çocuğunuza yapay zekâyı ödevde nasıl kullandığını sorun, kesmeden dinleyin. Bu adımın amacı doğruyu öğrenmek, hata aramak değil.
2. Kuralı birlikte öğrenin. Öğretmenin ödev yönergesini birlikte okuyun. Yönergede yapay zekâ konusu yoksa çocuğunuzun öğretmene sormasını isteyin; sormak cesaret ister ve iyi bir alışkanlıktır.
3. Aile kuralını yazın. “Önce kendim denerim, sonra yapay zekâdan ipucu isterim, cevabı kontrol ederim, yapay zekâ kullandıysam söylerim” gibi dört maddelik kısa bir kural yeterlidir. Buzdolabına asın.

Sonucu kontrol edin

1. Komutla aldığınız soruları olduğu gibi kullanmayın; çocuğunuzun yaşına ve sizin konuşma tarzınıza göre kısaltın. Yapay zekâ çıktısı taslaktır.
2. Öğretmenin kuralını yapay zekâya sormayın. Araç o öğretmeni ve o ödevi bilmez; yalnızca öğretmenin kendisi ya da okulun yazılı yönergesi kaynaktır.
3. Çocuğunuzun cevabını “kesin” diye değil, “ben şöyle anladım” diye değerlendirin; gerekirse ders kitabından birlikte bakın.

Bir sonraki adım

Bu hafta içinde öğretmenin kuralını öğrenin ve aile kuralınızı yazın. İki hafta sonra çocuğunuza aynı soruyu yeniden sorun: “Yapay zekâyı ödevde nasıl kullanıyorsun?” Cevabın değiştiğini görürseniz konuşma işe yaramıştır. Okulunuzun ya da müdürlüğünüzün yönergesi bu metinden önceliklidir; kuralları kontrol edin.

İzleme tavsiyesi: Common Sense Media (İngilizce; ABD’de öğrenci ve ebeveyn görüşlerini anlatan bir anket üzerine; 2023 tarihli, Türkiye kuralları için değil, bakış açısı için izleyin)

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• Millî Eğitim Bakanlığı: Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Etik Kılavuzu (2026); Bölüm 2.4, 2.6, 2.7 ve Bölüm 4, Tablo 1
• KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda), Yayın No: 113, Kasım 2025; 15. soru
• Common Sense Media: Going Back to School with AI (Common Sense Explains) (İngilizce video)

Kaynak: yzdersleri.com/ders/cocugunuzla-odevde-yapay-zeka-kuralini-uc-adimda-konusun/ · Yapay Zeka Dersleri