Ders tasarımı ve ölçme: Üniversite dersinizin yapay zekâ politikası

Öğrencileriniz yapay zekâyı kullanıyor; asıl soru, dersinizde hangi kullanımın öğrenmeye hizmet ettiği ve hangisinin ölçtüğünüz beceriyi ortadan kaldırdığıdır. Bu derste dersiniz için açık bir yapay zekâ politikası yazmayı, ödev ve sınavlarınızı buna göre yeniden tasarlamayı ve şüpheli durumlarda adil davranmayı öğreneceksiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Ders izlencesine girecek bir yapay zekâ politikasının parçalarını
• Her değerlendirme için kullanım düzeyi belirlemeyi
• Ödevi süreç ve sözlü savunmayla güçlendirmeyi
• Tespit araçlarının sınırlarını ve şüphede izlenecek yolu

Politika neden derste yazılmalı?

YÖK’ün etik rehberi araştırma ve yayın süreçlerini ele alır; YÖK’ün duyurusu, üniversitelerin bu ilkeleri ileride derslere de genişletebileceğini belirtir. Pek çok üniversite bunu kendi belgeleriyle yapıyor. Bahçeşehir Üniversitesi’nin öğrenci rehberi, izin verilen kullanım düzeyinin ders izlencesinde ve her değerlendirmenin yönergesinde belirlenmesini öngörür; yönerge sessiz kalırsa kullanım kendiliğinden serbest ya da yasak sayılmaz. Bu da öğretim üyesine açık bir görev yükler: kuralı yazmak.

Aynı rehber üç düzey tanımlar. Birinci düzeyde değerlendirilen beceri yapay zekâ desteği olmadan ölçülür. İkinci düzeyde yalnızca izlencede adı geçen amaçlar için sınırlı kullanım serbesttir, örneğin kod hatası ayıklamak ya da kendi metninin dilini düzeltmek. Üçüncü düzeyde yapay zekâ öğrenme ve ölçme tasarımının parçasıdır; ama rehberin vurguladığı gibi bu, sınırsız kullanım anlamına gelmez. Kendi üniversitenizin bir şablonu yoksa bu üç düzey iyi bir başlangıç çerçevesidir.

İzlence metnini yazmak

Taslağı üniversitenizin yönergesiyle karşılaştırın ve kendi dilinize çevirin. Politikanın ilk ders saatinde konuşulması, yazılı metnin kendisi kadar önemlidir.

Ölçmeyi yeniden tasarlamak

Ödev, ölçtüğünüz beceriyi ancak öğrencinin süreci görünürse ölçer. Bahçeşehir rehberi öğretim üyelerinin taslak ve süreç kaydı isteyebileceğini, öğrencilerden komutlarının ya da çıktılarının bir kısmını göstermelerini, sözlü açıklama ya da savunma yapmalarını isteyebileceğini ve sınıf içi görevler verebileceğini sayar. Bunlar yapay zekâyı yasaklamadan ölçmeyi güçlendirir: kısa bir sınıf içi yazma, ara teslim, beş dakikalık sözlü savunma.

Şüphe durumunda adil yol

Ankara Üniversitesi’nin lisansüstü yönergesi bu konuda dikkat çekici bir ilke koyar: yalnızca üniversitenin resmî olarak duyurduğu tespit araçları kullanılır ve bu araçların raporu tek başına kötüye kullanımın kanıtı sayılmaz. Ciddi bir şüphede öğrenciden yazılı ya da sözlü açıklama istenebilir, taslaklar ve sürüm geçmişi incelenebilir; son değerlendirmeyi öğretim üyesi ve kurul yapar. Bu yönerge lisansüstü çalışmalar içindir, ama lisans dersleri için de adil bir ölçü sunar.

Öğrencinin ödevini ya da notlarını değerlendirmek için bir yapay zekâ aracına yüklemeden önce durun. Ödevler, adlar ve notlar kişisel veridir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun üretken yapay zekâ rehberi, kullanıcıların komutlarda paylaştığı kişisel verilerin açığa çıkma riskine dikkat çeker. Kurumunuzun onaylı bir aracı ve kuralı yoksa öğrenci çalışmalarını yüklemeyin. Bu bilgi geneldir, hukuki tavsiye değildir.

Adım adım uygulama

1. Üniversitenizin ve fakültenizin yapay zekâ belgelerini okuyun.
2. Her değerlendirme için kullanım düzeyini belirleyin.
3. Politika taslağı komutuyla izlence metnini hazırlayın ve kendi dilinize çevirin.
4. Her ödeve en az bir süreç unsuru ekleyin: ara teslim, sınıf içi görev ya da sözlü savunma.
5. Şüphe durumunda izleyeceğiniz yolu önceden yazın ve öğrencilerle paylaşın.
6. İlk derste politikayı örneklerle konuşun.

Kontrol listesi

• Her değerlendirmenin kullanım düzeyi izlencede açık mı?
• Öğrenci beyanında hangi bilgilerin isteneceği yazılı mı?
• Ödevler sürecin görünmesine izin veriyor mu?
• Tespit aracı raporunu tek başına kanıt saymıyor muyum?
• Öğrenci çalışmalarını onaysız bir araca yüklemiyor muyum?

Sık yapılan hatalar

• Politikayı “yapay zekâ yasaktır” cümlesiyle bırakıp uygulamayı düşünmemek.
• Bütün değerlendirmelere aynı düzeyi uygulamak.
• Bir tespit aracı yüzdesine dayanarak öğrenciyi suçlamak.
• Öğrenci ödevlerini puanlatmak için herkese açık bir araca yüklemek.

Kendinizi deneyin

Bu dersten sonra: Dersinizin kuralını kurdunuz. Yolun son dersi “Proje başvurusu, hakemlik ve gizlilik: TÜBİTAK ve dergi kuralları”. Orada akademisyenin en hassas iki işine, proje başvurusuna ve hakemliğe geçiyoruz.

Kaynaklar

• YÖK: Üretken yapay zekâ kullanımına dair etik rehber duyurusu (İngilizce)
• Bahçeşehir Üniversitesi: Öğrenciler için yapay zekâ kullanım rehberi (Türkçe)
• Ankara Üniversitesi: Lisansüstü çalışmalarda üretken yapay zekâ araçlarının kullanımına ilişkin yönerge (Türkçe)
• KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda) (Türkçe)
• KVKK: Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi, tam metin (PDF) (Türkçe)

Son kontrol: 7 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/universite-dersi-yapay-zeka-politikasi-olcme/ · Yapay Zeka Dersleri