Araştırma günlüğü ve tekrar edilebilirlik notları
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Araştırmada yapay zekâ kullandıysanız, bir yıl sonra “bu tabloyu hangi komutla, hangi gün üretmiştim?” sorusuna cevap verebilmeniz gerekir. Bu derste, bunu hatırlamaya bırakmadan kısa bir günlükle nasıl kaydedeceğinizi öğreneceksiniz.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Bu derste neler öğreneceksiniz?
- Tekrar edilebilirliğin yapay zekâlı çalışmada ne anlama geldiğini
- Araştırma günlüğüne hangi alanları yazacağınızı
- Günlüğü beyan ve atıf için nasıl kullanacağınızı
- Ham notlarınızı yapay zekâyla düzenli kayda çevirmeyi
Tekrar edilebilirlik neden bu kadar önemli?
The Turing Way, veri analizinde tekrar edilebilirliği, verinin ve kodun analizi baştan çalıştırmaya yetecek biçimde erişilebilir olması diye tanımlar. Yapay zekâ bu tanımı zorlaştırır. Aynı komutu yarın verseniz farklı bir çıktı alabilirsiniz, araç da güncellenmiş olabilir. Bu yüzden çıktının kendisinden çok, çıktıya nasıl vardığınızın kaydı önem kazanır.
GO FAIR’in FAIR ilkeleri bulunabilir, erişilebilir, birlikte çalışabilir ve yeniden kullanılabilir veriyi hedefler. İlkeler veri içindir. Yine de bir ortak mantık öğretir: iyi tanımlanmış üst veri, açık kullanım koşulu ve verinin nasıl üretildiğine dair ayrıntılı kayıt. Yapay zekâ çıktılarını kullanıyorsanız, bu kaydı onlar için de tutmak aynı mantığın uzantısıdır.
Beyan ve atıf için kayıt gerekir
COPE, yapay zekâ araçlarının yazar olarak gösterilemeyeceğini söyler. Yazarlar, yapay zekâyı metin yazımında, görsel hazırlamada ya da veri toplama ve çözümlemede kullandıysa, hangi aracı ve nasıl kullandıklarını Yöntem bölümünde belirtmelidir. Sorumluluk, aracın ürettiği bölümler dâhil, yazarlarındır.
Elsevier’in dergi politikası da ayrı bir yapay zekâ beyanı ister. Beyanda araç, kullanım amacı ve insan denetiminin düzeyi bulunmalıdır. Dil bilgisi ve yazım denetimi beyan gerektirmez; cümle yapısını ya da kurguyu önemli ölçüde değiştiren kullanım gerektirir. Araştırma sürecinin parçası olan kullanım Yöntem bölümüne girer. Başka yayıncıların kuralı farklı olabilir; derginizin yazar yönergesine bakın.
APA ise atıf için dört öğe öngörür: aracı geliştiren şirket, tarih, araç ya da sohbet başlığı ve bağlantı. APA’ya göre komutlar kaynakçaya girmez. Komutları kullanım beyanında anlatabilir veya ek ya da tamamlayıcı materyale koyabilirsiniz; tam kaydı kendiniz için saklamanız önerilir. Günlüğünüz işte bu tam kayıttır.
Günlükte hangi alanlar olmalı?
Tek sayfalık bir tablo yeter. Her çalışma oturumu için bir satır yazın.
- Tarih ve saat
- Amaç: ne yapmaya çalışıyordunuz? (örneğin açık uçlu yanıtlara ilk tema önerisi)
- Araç adı ve ekranda göründüğü kadarıyla model adı
- Veri sürümü: dosya adı ve tarihi; veri araca gitti mi, gitmediyse ne gitti?
- Komutun tam metni ya da kayıtlı dosya adı
- Çıktının hangi kısmını kullandınız, hangi kısmını attınız?
- Kontrolünüz: çıktıyı hangi kaynakla, kimin gözüyle denediniz?
- Sonuç: sonraki adım, beyan edilecek mi?
Adım adım uygulama
- Araştırma klasörünüzde bir “günlük” dosyası açın (tablo ya da düz metin).
- Her oturumun sonunda, beş dakikayı geçmeyecek şekilde, alanları kendi cümlelerinizle doldurun.
- Komutun tam metnini saklayın; çıktıyı ayrı bir dosyaya kaydedin ve dosya adını günlüğe yazın.
- Haftada bir günlüğü yapay zekâyla düzenli bir biçime çevirin; kişisel veri ve katılımcı bilgisi içermediğinden emin olun.
- Makaleyi yazarken günlüğü açın ve Yöntem bölümündeki beyanı buradan çıkarın.
Kontrol listesi
- Her oturumda tarih, amaç ve araç yazılı.
- Komutların tam metni saklanıyor.
- Kullanılan ve atılan çıktı ayrı işaretli.
- Günlükte kişisel veri yok.
- Beyan, derginin ya da kurumun kuralıyla karşılaştırıldı.
Zayıf komut
Günlüğümü düzenle.
Güçlü komut
Ankara’da bir üniversitede sosyoloji doktora öğrencisiyim. Belediye hizmetlerinden memnuniyet üzerine açık uçlu anket yanıtlarını temalandırırken yapay zekâdan yardım aldım. Aşağıdaki ham notlarımı, şu sütunlu bir günlük satırına çevir: tarih, amaç, araç, veri sürümü, komut dosyası, kullanılan çıktı, atılan çıktı, kontrol, beyan gerekir mi. Notlarda olmayan hiçbir bilgiyi ekleme; eksik olan yere (EKSİK) yaz. Tarih biçimini gün.ay.yıl yap. Katılımcı yanıtı ya da kişisel veri istemiyorum; yalnızca benim notlarımı kullan. Ham notlarım: Cuma akşamı yaptım. Amaç ilk tema listesini görmekti. Veri dosyası “yanitlar_v3.xlsx”, yalnızca ilk 40 yanıtın anonim hâli araca gitti. Komut “tema_komut_1.txt” dosyasında. Üç temayı aldım, “şikâyet” temasını attım çünkü yanıtlarla uyuşmadı. Bütün temaları elle 40 yanıta karşı denedim, danışmanım da baktı.
Yapay zekâ çıktısı (örnek)
Tarih: (EKSİK) | Amaç: Açık uçlu yanıtlar için ilk tema listesi | Araç: (EKSİK) | Veri sürümü: yanitlar_v3.xlsx, ilk 40 yanıtın anonim hâli | Komut dosyası: tema_komut_1.txt
Kullanılan çıktı: üç tema | Atılan çıktı: “şikâyet” teması; yanıtlarla uyuşmadı | Kontrol: temalar 40 yanıta elle karşılaştırıldı, danışman inceledi | Beyan gerekir mi: Evet; araştırma sürecinde kullanıldı, Yöntem bölümüne yazılacak.
Not: Notlarda “Cuma akşamı” geçiyor; tam tarih ve araç adı eksik. Bunları siz doldurun.
Sık yapılan hatalar
- Günlüğü yazmayı “sonra” bırakmak; üç hafta sonra ayrıntıları hatırlamak imkânsızdır.
- Yalnızca çıktıyı kaydedip komutu kaydetmemek.
- Veriyi araca verip vermediğinizi yazmamak; beyan ve etik kurul açısından en kritik alan budur.
- Dil düzeltmeyle içerik üretimini aynı saymak; biri çoğu yerde beyan gerektirmez, öteki gerektirir.
- Atılan çıktıları silmek; neyi neden elediğinizi kaybedersiniz.
İpucu
Günlük satırını oturumun bitiminde yazın, ertesi gün değil. Komut dosyasının adını doğrudan günlüğe yapıştırın; sonradan arama derdi kalmaz.
Kendinizi deneyin
APA’ya göre yapay zekâ kullanımında komutlar nasıl ele alınır?
COPE’a göre yapay zekâ aracı bir makalenin yazarı olarak gösterilebilir mi?
Elsevier politikasına göre hangi kullanım için ayrı beyan gerekmez?
Kaynaklar
- Generative AI policies for journals (Elsevier) (İngilizce)
- Authorship and AI tools (COPE) (İngilizce)
- How to cite generative AI (APA Style) (İngilizce)
- Guide for Reproducible Research (The Turing Way) (İngilizce)
- FAIR Principles (GO FAIR) (İngilizce)
Son kontrol: 8 Kasım 2026
Kaynak: yzdersleri.com/ders/arastirma-gunlugu-ve-tekrar-edilebilirlik-notlari/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Bilimsel çalışmanızı halka anlatmak: basın bülteni
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
