Özet kısaltma ve anahtar kelime seçimi
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Özet, makalenizin okunan ilk ve çoğu zaman tek bölümüdür. Yapay zekâ onu dergi sınırına indirmenize yardım eder; ama sayıları, iddiayı ve derginin beyan kuralını sizin korumanız gerekir.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Bu derste neler öğreneceksiniz?
- Özeti cümle cümle etiketleyip kısaltmayı
- Kısaltma sırasında sayıların ve iddiaların bozulmadığını nasıl sınayacağınızı
- Anahtar kelimeleri genel değil belirgin seçmeyi
- Dil desteğinin hangi durumda beyan gerektirdiğini
Önce özetin görevi
Springer Nature’ın yazarlara yönelik sayfası, özetin çalışmanın en önemli yönlerini kısaca vermesi gerektiğini söyler. Arka plana, yönteme ve sonuçlara sınırlı ayrıntı ayrılmalı; hangi noktanın özette yer almaya değdiğine yazar eleştirel biçimde karar vermelidir. Sayfa, taslağı araştırmanın dışındaki bir meslektaşa okutmayı ve makale bitince özeti son metinle karşılaştırmayı da önerir. Uzunluk içinse derginin ve makale türünün şartlarına bakılır.
Bir örnek: Eskişehir’de bir fakültede çalışan Dr. Ayşe’nin Türkçe özeti 260 kelime, derginin sınırı ise 200 kelime. Ayşe’nin kısaltmada kaybetmemesi gerekenler üç tanedir: araştırma sorusu, yöntemin türü ve ana bulgu. Gerisi, yani uzun bir literatür girişi ya da yöntemin ayrıntıları, ilk elenecek kısımdır.
Yapay zekâ kısaltırken neyi bozabilir?
Araç kısaltırken sayıyı, yönü ya da kesinlik derecesini değiştirebilir. “İlişki bulunmuştur” cümlesi “etkisi kanıtlanmıştır”a dönüşebilir. “Anlamlı fark”ın yerini “belirgin artış” alabilir. Bu yüzden komuta “sayıları, istatistik değerlerini ve yönü olduğu gibi koru; kesinlik düzeyini artırma” kuralını yazın. Yine de kısaltılmış özetteki her sayıyı makalenizdeki tabloyla tek tek karşılaştırın.
Beyan konusunda iki yayıncı farklı bir ayrım yapar. Elsevier, yalnızca dilbilgisi, yazım ve noktalama kontrolünün beyan gerektirmediğini; cümle yapısını ya da düzenini esaslı biçimde değiştiren araçların beyan edilmesi gerektiğini söyler. Springer Nature ise hafif dil düzeltmesini düşük riskli sayar ve beyanını teşvik eder. Özeti bütünüyle yeniden yazdırdıysanız derginin beyan kuralına bakın.
Anahtar kelimeleri seçmek
Springer Nature’a göre anahtar kelimeler dizinleyicilerin ve arama motorlarının makaleyi bulmasına yardım eder; ama sayfa, birçok veritabanının başlığı, yazar listesini ve özeti taradığını, anahtar kelimeleri çoğu zaman dikkate almadığını da belirtir. Bu nedenle okurun arayacağı kelimeler başlıkta ve özette de geçmelidir.
Genel terimler yerine alanınıza ve alt alanınıza özgü terimleri seçin. Araçtan on iki aday isteyin, sonra kendiniz beşini seçin. “Eğitim” gibi geniş bir sözcük yerine “biçimlendirici değerlendirme” gibi belirgin bir terim daha iyi bulunur. Türkçe ve İngilizce özet birlikte isteniyorsa İngilizce terimlerin alanınızda gerçekten kullanıldığını bir güncel makaleden sınayın.
Türkçe ve İngilizce özeti eşlemek
Birçok dergi iki dilde özet ister. En sık yapılan hata, iki özetin ayrı ayrı yazılıp zamanla birbirinden uzaklaşmasıdır. Önce Türkçe özeti kesinleştirin, sonra araçtan İngilizce sürümü isteyin ve iki metni yan yana okuyun. Her cümlenin karşılığı olmalı; İngilizce özette Türkçede olmayan bir iddia ya da Türkçede olup İngilizcede düşen bir bulgu varsa düzeltin.
Terimlerde de dikkatli olun. Alanınızda yerleşmiş bir İngilizce karşılığı olan kavramı aracın serbest çevirisine bırakmayın. Dergi çevirmen ya da dil editörü desteğini bekliyorsa, bu desteğin yapay zekâyla verilmesi hâlinde beyan kuralına bakmayı unutmayın.
Adım adım uygulama
- Derginin özet sınırını ve istenen yapıyı yazar yönergesinden öğrenin.
- Özetin her cümlesine amaç, yöntem, bulgu ya da sonuç etiketi koyun.
- Araca özeti verip hedef kelime sayısında kısa bir sürüm isteyin; sayıları ve yönü koruma kuralını ekleyin.
- Kısaltılmış özetteki her sayıyı makaledeki tabloyla karşılaştırın.
- Araçtan on iki anahtar kelime adayı isteyin; alanınızda kullanılan beş tanesini seçin.
- Türkçe ve İngilizce özetin aynı iddiayı taşıdığını yan yana okuyarak sınayın.
- Özeti araştırma dışından bir meslektaşa okutun; dil desteği aldıysanız beyan kuralını kontrol edin.
Kontrol listesi
- Kelime sayısı derginin sınırının içinde
- Sayılar ve istatistik değerleri makaleyle aynı
- Kesinlik düzeyi artırılmadı
- Anahtar kelimeler belirgin ve alana özgü
- Başlıkta ve özette aranacak sözcükler geçiyor
- Dil desteği için gerekli beyanı kontrol ettim
Zayıf komut
Özetimi kısalt.
Güçlü komut
Aşağıdaki Türkçe özetim 260 kelime; derginin sınırı 200 kelime. Özeti 195 kelimeye indir. Kurallar: araştırma sorusunu, yöntemin türünü ve ana bulguyu koru; sayıları, istatistik değerlerini ve ilişkinin yönünü olduğu gibi bırak; kesinlik düzeyini artırma (“ilişki bulundu” ifadesini “etkisi kanıtlandı” yapma); yeni bilgi ekleme. Silinen cümleleri ayrı bir listede göster. Sonra özette ve başlıkta geçen sözcüklere bakarak on iki anahtar kelime adayı öner; genel sözcükleri eleyip belirgin olanları yaz. Özetim: (buraya yapıştırın).
Yapay zekâ çıktısı (örnek)
Kısaltılmış özet (195 kelime): Bu çalışma, ortaokul öğretmenlerinin biçimlendirici değerlendirme uygulamalarını incelemektedir. Yarı yapılandırılmış görüşmelerle X öğretmenden veri toplanmıştır. Bulgular, sınıf içi dönütün yazılı dönütten daha sık kullanıldığını göstermektedir. Silinen cümleler: 1) Literatür girişindeki üç genel cümle. 2) Örneklem seçimini anlatan ikinci cümle. Anahtar kelime adayları: biçimlendirici değerlendirme, sınıf içi dönüt, nitel araştırma, ortaokul öğretmenleri, yarı yapılandırılmış görüşme.
Sık yapılan hatalar
- Kısaltılmış özetteki sayıyı makaledeki tabloyla karşılaştırmamak.
- Araçtan gelen genel anahtar kelimeleri olduğu gibi kullanmak.
- Türkçe ve İngilizce özetin farklı bir iddia taşımasını fark etmemek.
- Özeti tümüyle yeniden yazdırıp derginin beyan kuralına bakmamak.
İpucu
Kısaltmayı tek seferde değil iki turda yapın: önce sadece silinecek cümleleri seçtirin, onayladıktan sonra kalan cümleleri birleştirtin. Böylece hangi bilginin gittiğini görürsünüz.
Kendinizi deneyin
Aşağıdaki üç soru dersin ana fikirlerini sınar. Yanlış yanıt verirseniz açıklamayı okuyun ve ilgili bölüme dönün.
Springer Nature sayfasına göre birçok veritabanı makaleyi aratırken hangi alanları tarar?
Araç özeti kısaltırken “ilişki bulunmuştur”u “etkisi kanıtlanmıştır”a çevirdi. Bu neden sorundur?
Elsevier’e göre hangi dil desteği beyan gerektirmez?
Kaynaklar
- Titles, abstracts and keywords (Springer Nature) (İngilizce)
- Generative AI policies for journals (Elsevier) (İngilizce)
- Artificial Intelligence (AI) editorial policy (Springer Nature, Nature Portfolio) (İngilizce)
Son kontrol: 8 Kasım 2026
Kaynak: yzdersleri.com/ders/ozet-kisaltma-ve-anahtar-kelime-secimi/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Kaynakça biçimini düzeltmek: APA’da kontrollü yardım
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
