Kaynakça biçimini düzeltmek: APA’da kontrollü yardım

Kırk sekiz kaynaklık bir listede yıl bir yerde parantezli, başka yerde virgüllü yazılmışsa biçim düzeltmesi saatler alır. Yapay zekâ bu işi hızlandırır; ama kaynak uydurabildiği için ona yalnızca biçim işini vermeniz ve her girdiyi kaynağından kontrol etmeniz gerekir.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Yapay zekâya hangi kaynakça işini verip hangisini vermeyeceğinizi
• Kaynakça girdilerini kısıtlı bir komutla biçimlendirtmeyi
• Girdileri DOI ya da dergi sayfasıyla nasıl kontrol edeceğinizi
• APA’nın yapay zekâ araçlarını kaynak gösterme kuralını

Biçim ayrı, kaynak bulmak ayrı

Yapay zekâya kaynakça konusunda iki ayrı iş verilebilir. Birincisi var olan girdileri tek bir biçime sokmaktır. İkincisi “bu konuda kaynak öner” demektir. Birincisi görece güvenlidir, ikincisi risklidir. Elsevier’in sayfası yapay zekâ çıktısındaki referansların hatalı ya da uydurma olabileceğini hatırlatır ve yazarların bunları kontrol etmesini ister. TÜBİTAK’ın destek süreçleri rehberi de sahte ya da yanıltıcı referans üretmeyi yasaklar ve referansların kontrolünü başvuru sahibine yükler.

APA Style’ın sohbet botlarını kaynak göstermeye dair arşiv yazısında yazar, aracın verdiği beş kaynaktan birinin gerçek bir makaleye ait olmadığını anlatır. Bu tek bir deneme olduğu için oran vermez; ama sonuç açıktır: Araçtan gelen bir kaynağı, kendi gözünüzle bir dergi sayfasında ya da DOI kaydında görmeden kaynakçaya almayın.

Örnek: Doktora öğrencisi Zeynep’in tez kaynakçasında kırk sekiz girdi var. Bir kısmı “Yılmaz, A. (2019)”, bir kısmı “Yılmaz A., 2019” diye yazılmış; birkaç girdinin sayfa aralığı eksik. Zeynep’in araca vereceği iş biçim düzeltmesidir. Eksik alanı tamamlamak ise onun işidir.

Güvenli iş bölümü

Komutunuza şu sınırları koyun: yalnızca benim verdiğim girdileri düzelt, yeni girdi ekleme, girdi silme, yazar adını, yılı, başlığı ve sayfa numarasını değiştirme, eksik alanı tahmin etme. Bilmediği yere “(?)” yazsın. Böylece araç bir boşluğu sessizce uydurma bir bilgiyle dolduramaz.

Biçimlendirme bitince her girdiyi kaynağından kontrol edin: DOI’si varsa DOI kaydına, yoksa derginin kendi sayfasına bakın. Ayrıca iki yönlü bir sayım yapın. Metinde atıf verip kaynakçada olmayan kaynak var mı? Kaynakçada olup metinde hiç anılmayan kaynak var mı? Bu sayımı kaynak yöneticisi kullanıyorsanız onunla da yapabilirsiniz; araç yalnızca yönetici dışında kalan düzensiz girdiler için yardımcı olsun.

Derginin stili de önemlidir. APA yalnızca seçeneklerden biridir; hedef derginin yazar yönergesi hangi biçimi istiyorsa onu uygulayın. Komuta biçimin adını ve mümkünse yönergeden bir örnek girdiyi ekleyin.

Yapay zekâ aracını kaynak göstermek

APA Style’ın 9 Eylül 2025 tarihli sayfasına göre yapay zekâ yazar olarak gösterilemez; aracı geliştiren şirket yazar yerine geçer. Belirli bir sohbeti kaynak gösteriyorsanız sohbetin tarihini, sohbet başlığını ve araç adını belirtirsiniz. Aracı genel olarak anıyorsanız aracın adını ve adresini verirsiniz. Sayfa, komutların kaynakçada yer almadığını söyler; bunları kendi kayıtlarınızda saklamanızı, gerekirse yöntem bölümünde ya da ekte açıklamanızı önerir. Sürüm numarasının artık varsayılan olarak eklenmediğini de belirtir.

Beyan gerekip gerekmediği ise dergiye bağlıdır. APA biçimi kaynak göstermeyi çözer, beyan kuralını çözmez.

Adım adım uygulama

1. Derginin hedef biçimini ve örnek girdisini yazar yönergesinden öğrenin.
2. Kaynakçayı bir listeye alıp bozuk girdileri işaretleyin.
3. Araca yalnızca düzeltme komutunu ve girdileri verin; ekleme ve silme yasağını yazın.
4. Aracın “(?)” ile işaretlediği her alanı kendiniz doldurun.
5. Her girdiyi DOI ya da dergi sayfasında kontrol edin.
6. Metindeki atıfları kaynakçayla iki yönlü eşleştirin.
7. Yapay zekâ kullandıysanız komutları ve tarihleri kayıt dosyanıza yazın.

Kontrol listesi

• Araç yeni kaynak eklemedi ya da silmedi
• Yazar, yıl, başlık ve sayfa bilgileri kaynaktaki gibi
• Her girdi kaynağında görüldü
• Metinde olup kaynakçada olmayan atıf yok
• Kaynakçada olup metinde anılmayan girdi yok
• Hedef derginin biçimine uyuldu

Sık yapılan hatalar

• Araçtan “şu konuda kaynak öner” isteyip önerileri kontrol etmeden kaynakçaya almak.
• Araç girdiyi düzeltirken sessizce değiştirdiği yıl ya da sayfa bilgisini fark etmemek.
• Her derginin APA kullandığını varsaymak.
• Yapay zekâyı kaynak gösterdikten sonra dergiye beyan gerekip gerekmediğine bakmamak.

Kendinizi deneyin

Aşağıdaki üç soru dersin ana fikirlerini sınar. Yanlış yanıt verirseniz açıklamayı okuyun ve ilgili bölüme dönün.

Kaynaklar

• How to cite generative AI references (APA Style, 9 Eylül 2025) (İngilizce)
• APA Style blogu: sohbet botlarını kaynak gösterme (arşiv yazısı) (İngilizce)
• Generative AI policies for journals (Elsevier) (İngilizce)
• Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberi (TÜBİTAK) (Türkçe)

Son kontrol: 8 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/kaynakca-bicimini-duzeltmek-apa-kontrollu-yardim/ · Yapay Zeka Dersleri