Yapay zekâ nedir?

Bu derste yapay zekânın ne olduğunu ve makine öğrenmesi, üretken yapay zekâ, büyük dil modeli kavramlarının birbirinden nasıl ayrıldığını öğreneceksiniz. Ayrıca gün içinde fark etmeden kaç yerde yapay zekâyla karşılaştığınızı göreceksiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Yapay zekâ nedir?

Yapay zekâ, bilgisayarların normalde insan zekâsı gerektiren işleri yapabilmesini sağlayan teknolojilerin ortak adıdır. Dili anlamak, veriyi çözümlemek ve öneride bulunmak bu işlere örnektir. Google Cloud’un tanıtım sayfası konuyu bu çerçevede anlatır.

Türkiye’nin Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi belgesi de benzer bir tanım yapar: bir bilgisayarın ya da bilgisayar denetimindeki bir robotun, zeki canlıların yaptığı işlere benzer faaliyetleri yerine getirebilme yeteneği. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Ağustos 2021’de yayımladığı bu belge, yapay zekâyı dar kapsamlı, genel ve süper olmak üzere üç düzeye ayırır.

Burada akılda tutulacak nokta şu: yapay zekâ tek bir program değildir. Birbirinden farklı yöntemlerin ve uygulamaların çatı adıdır. Aşağıdaki kavramlar bu çatının altında yer alır.

Kavramlar iç içe kutular gibidir

En dıştaki kutu yapay zekâdır. Diğer kavramlar onun içine, giderek daha dar alanlara yerleşir.

• Makine öğrenmesi: Sistemin her durum için tek tek yazılmış kurallarla değil, verideki örüntüleri öğrenerek çalışmasıdır. E-posta uygulamanızın istenmeyen postayı ayıklaması buna örnektir. Sistem, daha önce istenmeyen diye işaretlenmiş çok sayıda iletiye bakıp ortak özellikleri öğrenir ve yeni gelen iletiyi buna göre değerlendirir.
• Üretken yapay zekâ: Veriyi yalnızca sınıflandırmakla kalmayan, yeni içerik de üreten sistemlerdir. Metin, görsel ve kod üretebilir. İstenmeyen posta filtresi bir iletinin zararlı olup olmadığına karar verir. Üretken yapay zekâ ise o iletiye vereceğiniz yanıtın taslağını yazabilir.
• Büyük dil modeli: Çok büyük miktarda metinle eğitilmiş, dili işleyen modeldir. Metin üretme, çeviri, özet çıkarma ve soru yanıtlama gibi işlerde kullanılır. Her büyük dil modeli üretken yapay zekâdır, ama tersi doğru değildir. Görsel ya da ses üreten modeller başka veri türleriyle eğitilir ve dil modeli sayılmaz.

Bir de sohbet botu kavramı var. Sohbet botu, bu modellerden birini kullanan uygulamadır. Model motorsa sohbet botu, o motoru kullanmanızı sağlayan ekrandır. Sohbet botlarını bir sonraki derste ayrıntılı göreceğiz.

Bu derste tek bir ürün adına bağlı kalmadık. Ürünler değişse de yapay zekâ, makine öğrenmesi, üretken yapay zekâ ve büyük dil modeli ayrımı aynı kalır. Bu ayrımı bilmek, bir haberde ya da reklamda geçen terimleri doğru yere koymanızı sağlar.

Günlük hayatta yapay zekâ

Yapay zekâ yalnızca sohbet botlarından ibaret değildir. Google Cloud’un örnekleri arasında yer alan şu uygulamalarla her gün karşılaşıyor olabilirsiniz:

• Telefonun kilidini yüzünüzü tanıyarak açan sistem
• Alışveriş ve video sitelerinde size özel gösterilen öneriler
• E-postadaki istenmeyen posta filtresi
• Harita uygulamalarındaki yol tarifi ve rota önerisi
• Sesli asistanlar ve yapay zekâ asistanları

Bunların çoğu sessizce arka planda çalışır. Sohbet botlarını farklı kılan şey, yapay zekâyla ilk kez günlük dilde konuşabilmenizdir.

Yapay zekâdan ne beklemelisiniz?

Yapay zekâ bir araçtır. Yazı taslağı hazırlamak, uzun bir metni özetlemek, fikir üretmek ya da bir kavramı sadeleştirmek gibi işlerde işinizi kolaylaştırabilir. Ama yanılabilir. OpenAI’ın yardım sayfası, ChatGPT’nin inandırıcı görünen yanlış bilgi verebildiğini ve bu yüzden tek başına araştırma kaynağı olmaması gerektiğini söyler.

Bu yüzden iyi bir kullanıcı iki şeyi birlikte yapar: araca işini açık biçimde anlatır ve çıkan sonucu kontrol eder. İkincisini bu yolun dördüncü dersinde ele alacağız.

Önce birincisine bakalım. Bir sohbet botundan kavram açıklaması isterken sorunuzu nasıl kurduğunuz sonucu değiştirir. Aşağıdaki iki komutu karşılaştırın. İyi komutun ilkelerini 5 dakikada iyi komut yazmanın formülü dersinde ayrıntılı bulacaksınız.

İkinci komut, kim olduğunuzu, ne istediğinizi, hangi örneklerle ve ne uzunlukta istediğinizi söylüyor. Yanıt da buna göre şekilleniyor.

Bir uyarı: Sohbet araçlarına adınızı, kimlik numaranızı, telefonunuzu, adresinizi ya da sağlık bilgilerinizi yazmayın. Yazdıklarınız aracı sunan şirketin sunucularına gider ve ayarlarınıza bağlı olarak saklanabilir ya da aracı geliştirmek için kullanılabilir.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• What is Artificial Intelligence (AI)? – Google Cloud (İngilizce)
• Large Language Models (LLMs) – Google Cloud (İngilizce)
• Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021-2025 (Türkçe)
• Does ChatGPT tell the truth? – OpenAI Yardım Merkezi (İngilizce)

Kaynak: yzdersleri.com/ders/yapay-zeka-nedir/ · Yapay Zeka Dersleri