Sohbet botu nasıl çalışır?
- Okuma süresi: 5 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Bu derste bir sohbet botunun yanıtı nasıl ürettiğini, eğitim verisinin ve konuşma geçmişinin bu işte nasıl bir rol oynadığını öğreneceksiniz. Ayrıca sohbet botlarına hangi bilgileri yazmamanız gerektiğini göreceksiniz.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Bu derste neler öğreneceksiniz?
- Sohbet botunun yanıtı parça parça tahmin ederek kurduğunu bir örnekle anlatmayı
- Eğitim verisi ile konuşmanın bağlamı arasındaki farkı
- Uzayan bir sohbette kuralları neden yeniden hatırlatmanız gerektiğini
- Sohbet botuna hangi bilgileri yazmamanız gerektiğini
Bir sonraki kelimeyi tahmin etmek
Sohbet botlarının arkasında büyük dil modelleri (large language model, LLM) çalışır. OpenAI’ın açıklamasına göre bu modeller eğitim sırasında kelimelerin birbiriyle ilişkisini öğrenir ve bir metnin devamında ne gelebileceğini tahmin etmeyi çalışır.
Yarım kalmış bir cümle düşünün: Sabah çayımı şekersiz… Devamı büyük olasılıkla içerim, içiyorum ya da severim olur. Model, eğitimde gördüğü çok sayıda metne dayanarak olası devamları değerlendirir ve birini seçer. Bunu tek seferde değil, her adımda yanıta bir parça daha ekleyerek yapar.
Birden fazla devam uygun olabildiği için yanıtlarda bir miktar rastlantısallık vardır. OpenAI da aynı soruya her seferinde aynı yanıtı almayabileceğinizi belirtir.
Bu çalışma biçiminin iki önemli sonucu var. Birincisi, model bir arama motoru gibi hazır metni getirmez. OpenAI, modellerin öğrendikleri bilgilerin kopyasını içermediğini söyler; öğrenilen ilişkiler modeldeki sayısal ağırlıklarda saklanır. İkincisi, akıcı bir yanıt doğru bir yanıt demek değildir. Bunu bu yolun dördüncü dersinde ayrıntılı işleyeceğiz.
Eğitim verisi nereden geliyor?
OpenAI, modellerinin üç tür bilgiden yararlandığını yazar: internetteki herkese açık içerik, üçüncü taraf ortaklardan alınan veri ve kullanıcıların, insan eğiticilerin ve araştırmacıların sağladığı veri. Şirket, ücretli erişim gerektiren içerikleri ve karanlık ağı kapsam dışında tuttuğunu, nefret söylemi, yetişkin içeriği ve spam gibi türleri de filtrelediğini belirtir. Başka şirketlerin uygulamaları farklı olabilir; her biri kendi sayfasında açıklama yapar.
Eğitim, sohbetten ayrı bir aşamadır. Sohbet sırasında modelin yararlandığı ikinci kaynak bağlamdır (context).
Bağlam: modelin çalışma belleği
Anthropic’in geliştirici belgeleri bağlam penceresini şöyle tanımlar: modelin yanıt üretirken kullanabildiği toplam metin. Buna şimdiye kadarki konuşma ve yazılmakta olan yanıt da dahildir. Belge bunu modelin çalışma belleğine benzetir ve eğitim verisinden ayrı tutar.
Pratikte bu şu anlama gelir: konuşma ilerledikçe önceki mesajlarınız her yeni istekle birlikte yeniden işlenir. Model üç mesaj önce söylediğinizi bu sayede hatırlıyormuş gibi görünür.
Aynı belge iki sınırı da gösterir. Konuşma çok uzadığında doğruluk ve hatırlama kalitesi düşebilir; belge buna bağlam çürümesi (context rot) der. Ayrıca her istek yalnızca o istekte gönderilenleri içerir. Önceki bir sohbetin içeriği, özet ya da hafıza özelliği gibi bir yolla eklenmedikçe modele görünmez.
- Her yeni konu için yeni bir sohbet açın.
- Sohbet uzadıysa önemli kuralları ve kısıtları yeniden yazın.
- Başka bir sohbette konuştuklarınızı bildiğini varsaymayın; gerekirse kısa bir özet yapıştırın.
Komut
Bu sohbet boyunca şu kurallara uy: bana siz diye hitap et, her yanıtı en fazla beş cümleyle sınırla, emin olmadığın yerde tahmin yürütme ve bilmediğini söyle. İlk konu: Ankara’dan Malatya’ya otobüsle gece yolculuğuna çıkarken yanıma almam gereken beş şey.
Kurallar sohbetin başında bağlama girdiği için sonraki yanıtları da etkiler. Sohbet çok uzarsa kuralları bir kez daha hatırlatmak iyi olur.
Hangi sohbet botları var?
Üç tanınmış örnek ChatGPT, Claude ve Gemini’dir. ChatGPT, kendi sayfasında günlük kullanım için bir yapay zekâ sohbet botu olarak tanıtılıyor. Claude, Anthropic şirketinin yapay zekâ asistanı. Gemini ise Google’ın yapay zekâ asistanı olarak sunuluyor. Her birinin arkasında şirketin geliştirdiği modeller çalışır. Ürün ve model adları zamanla değişebileceği için bu derste adlardan çok ortak çalışma mantığına odaklanıyoruz.
Neyi paylaşmamalısınız?
Sohbet botuna yazdıklarınız şirketin sistemlerinden geçer. Şirketlerin kendi sayfaları da bu konuda dikkatli olmanızı ister:
- Google (Gemini): Gizlilik sayfası, bir insan değerlendiricinin görmesini ya da Google’ın hizmetlerini geliştirmek için kullanmasını istemeyeceğiniz gizli bilgileri girmemenizi ister. Sohbetlerin bir bölümü insan değerlendiriciler tarafından incelenebilir ve incelenen sohbetler en fazla üç yıl saklanır.
- OpenAI (ChatGPT): Varsayılan olarak konuşmalarınız modeli geliştirmek için kullanılabilir. Ayarlardaki veri denetimleri bölümünden bu seçeneği kapatabilirsiniz (arayüzde İngilizce adı Improve the model for everyone). Geçici sohbetler eğitimde kullanılmaz ve 30 gün içinde sistemlerden silinir.
- Anthropic (Claude): Gizlilik merkezi, ücretsiz, Pro ve Max planlarındaki sohbetlerin üç durumda model geliştirmede kullanılabileceğini söyler: ayarınız izin veriyorsa, sohbet güvenlik incelemesi için işaretlenmişse ya da bir test programına açıkça katıldıysanız. Gizli (incognito) sohbetler eğitimin dışındadır.
Türkiye’de Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK), 24 Kasım 2025’te Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda) adlı bir rehber yayımladı. Kurumun sayfasına göre rehber, 6698 sayılı Kanun kapsamında kişisel veri işlemeyi ve günlük hayatta üretken yapay zekâ kullanırken dikkat edilecek noktaları ele alıyor. KVKK Başkanı Prof. Dr. Faruk Bilir de Kasım 2024’te bireylerden mahremiyetlerini riske atacak düzeyde bilgi paylaşmaktan kaçınmalarını istemişti.
Basit bir kural işinizi görür. Şunları sohbet botuna yazmayın:
- Kimlik numarası, banka ve kart bilgileri, parolalar
- Sağlık raporu gibi özel belgeler
- Başkalarının adı, adresi, telefonu gibi kişisel bilgileri
- İşyerinizin gizli belgeleri
Bir belgeden yardım almanız gerekiyorsa isimleri, adresleri ve numaraları silip öyle yapıştırın.
Zayıf komut
Adım Ayşe Kaya, Çankaya’da oturuyorum. Kimlik ve banka bilgilerim şunlar… Kira sözleşmemi incele.
Güçlü komut
Aşağıda isimleri, adresleri ve numaraları silinmiş bir kira sözleşmesi maddesi var. Kiracı açısından riskli olabilecek noktaları sade bir dille listele. Hukuki görüş vermediğini, son kararı bir avukatla vermem gerektiğini de belirt.
İpucu
Ayarlar zamanla değişebilir. Kullandığınız aracın gizlilik ve veri denetimi ayarlarını bir kez açıp okuyun. Emin olamadığınız konuşmalar için geçici ya da gizli sohbet seçeneğini kullanın, ama bu sohbetlerin kurallarının da ürüne göre değiştiğini unutmayın.
Kendinizi deneyin
Büyük dil modeli bir yanıtı temelde nasıl üretir?
Yeni bir sohbet açtınız. Model, geçen hafta başka bir sohbette anlattıklarınızı biliyor mu?
Kira sözleşmenizdeki bir madde için yardım istiyorsunuz. En güvenli yol hangisidir?
Kaynaklar
- How ChatGPT and our foundation models are developed – OpenAI Yardım Merkezi (İngilizce)
- Context windows – Claude Platform Docs (İngilizce)
- Data Controls FAQ – OpenAI Yardım Merkezi (İngilizce)
- Is my data used for model training? – Anthropic Privacy Center (İngilizce)
- Gemini Apps Privacy Hub – Gemini Apps Yardım (İngilizce)
- ChatGPT (İngilizce)
- Claude (İngilizce)
- Google Gemini (İngilizce)
- Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda) – KVKK (Türkçe)
- KVKK, yapay zeka kullanıcılarını mahremiyet konusunda uyardı – TRT Haber (AA kaynaklı, 12 Kasım 2024) (Türkçe)
Son kontrol: 10 Kasım 2026
Kaynak: yzdersleri.com/ders/sohbet-botu-nasil-calisir/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: İyi bir komut nasıl yazılır?
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
