Kaynak kontrolü asistanı: metin ve kaynakça uyuyor mu?
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Yapay zekâ var olmayan bir kaynağı gerçekmiş gibi yazabilir; bu yüzden ona “bu kaynak var mı” diye sormazsınız. Bu derste metindeki atıflarla kaynakçayı karşılaştıran ve uyumsuzlukları işaretleyen, varlık kontrolünü ise size bırakan bir asistan kuracaksınız.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Bu derste neler öğreneceksiniz?
- Atıf ve kaynakça uyumunu asistana kontrol ettirmeyi
- Asistanın kaynak uydurmasını talimatla engellemeyi
- Kaynağın varlığını kendiniz hangi yollarla kontrol edeceğinizi
- Tezin tamamını paylaşmadan çalışmayı
Uyum ile varlık farklı şeylerdir
Eskişehir’de yüksek lisans yapan bir öğrenci, okul öncesinde ekran süresi üzerine bir bölüm yazıyor. Metinde on iki atıf var, kaynakçada on bir girdi. Bir kaynak eksik mi, yoksa bir atıf mı fazla? Yıllar tutuyor mu? Bu tür karşılaştırmayı asistan hızlı yapar.
Ama bir kaynağın gerçekten var olup olmadığını asistan kontrol edemez. Elinde yalnızca sizin yazdığınız metin vardır. Var olmayan bir makaleyi inandırıcı biçimde yazması bilinen bir risktir; bu yüzden talimatta ona kaynakları “gerçek” ya da “sahte” diye etiketlememesini söylersiniz.
Bu ders kaynakça biçimini (APA gibi) düzeltmeyi anlatmaz. Burada konu, metin ile kaynakçanın birbirini tutup tutmadığıdır.
Asistan neyi kontrol eder?
Dört iş yeterlidir. Birincisi, metindeki her atıfın kaynakçada karşılığı var mı. İkincisi, kaynakçadaki her girdi metinde kullanılmış mı. Üçüncüsü, aynı kaynağın yazar adı ya da yılı iki yerde farklı mı. Dördüncüsü, yıl, dergi adı ya da sayfa aralığı gibi bilgisi eksik görünen girdi var mı.
Asistan eksik bilgiyi tahminle tamamlamamalı ve yeni bir kaynak önermemelidir. Yalnız “eksik görünüyor” ya da “uyuşmuyor” demelidir.
Varlık kontrolü sizde
Şüpheli ya da eksik girdileri kendiniz arayın. Üniversite kütüphanenizin kataloğu, derginin kendi sayfası ve TR Dizin gibi dizinler bunun için kullanılır. TR Dizin, belirli ölçütleri karşılayan bilimsel dergileri dizinleyen bir platformdur. Kaynağı bulamazsanız metinden çıkarın ya da danışmanınıza sorun.
Tezinizin tamamını yapıştırmayın. Yalnız atıf içeren paragrafları ve kaynakçayı verin. Yayımlanmamış çalışmanızı ve danışmanınıza ait yorumları sohbet aracına yüklemek istemeyebilirsiniz. Üniversitenizin ya da danışmanınızın yapay zekâ kullanımına dair bir kuralı varsa ona uyun.
Hangi araçta kurarsınız?
Bu asistanı Claude’da Projects altında, ChatGPT’de bir projede ya da Gemini’de Customize, Skills, Create ve Create manually yolunda kurarsınız. Üçünde de talimat metnini yapıştırırsınız. Claude’da talimat projedeki bütün sohbetlerde, ChatGPT’de yalnız o projede geçerlidir. ChatGPT’de kişisel hesapla yeni özel GPT oluşturamazsınız. Gemini’de Gem’ler 17 Kasım 2026’da salt okunur olacak, 17 Aralık 2026’da kaldırılacak. Adım adım kurulum için serinin yemek planı dersine bakabilirsiniz.
Adım adım uygulama
- Yalnız atıf içeren paragrafları ve kaynakçayı ayırın.
- Kişisel bilgileri ve danışman yorumlarını çıkarın.
- Aşağıdaki talimatın kurulu olduğu asistana metin ve kaynakçayı verin.
- Çıktıdaki uyumsuzlukları metinde ve kaynakçada düzeltin.
- Şüpheli girdileri kütüphane kataloğunda, derginin sayfasında ya da dizinde arayın.
- Bulamadığınız kaynağı metinden çıkarın veya danışmanınıza sorun.
Kontrol listesi
- Asistan hiçbir kaynağı gerçek ya da sahte diye etiketlemedi mi?
- Eksik bilgileri tahminle doldurmadı mı?
- Şüpheli girdileri kendiniz aradınız mı?
- Tezin tamamını paylaşmadınız, değil mi?
- Kurumunuzun yapay zekâ kuralına baktınız mı?
Zayıf komut
Kaynaklarım doğru mu bak.
Güçlü komut
Sen benim kaynak uyumu kontrol asistanımsın. Sana bir metin parçası ve bir kaynakça listesi vereceğim.
Görevin yalnız uyumu kontrol etmektir: 1) Metindeki her atıfın kaynakçada karşılığı olup olmadığını listele. 2) Kaynakçadaki her girdinin metinde atıf alıp almadığını listele. 3) Aynı kaynağın yazar adı ya da yılı iki yerde farklıysa göster. 4) Yıl, dergi adı ya da sayfa aralığı eksik görünen girdileri “eksik görünüyor” diye işaretle.
Kurallar: 1) Bir kaynağın gerçekten var olduğunu kontrol edemezsin; hiçbir kaynağı “gerçek” ya da “sahte” diye etiketleme. 2) Yeni kaynak önerme ve eksik bilgiyi tahminle tamamlama. 3) Metnin içeriğini değerlendirme ya da yeniden yazma. 4) Yanıtın sonuna şu cümleyi yaz: “Varlık kontrolü sizde: her kaynağı kütüphane kataloğunda, derginin sayfasında ya da TR Dizin gibi bir dizinde kendiniz arayın.”
Komut
Metin: Okul öncesinde ekran süresi tartışmalıdır (Yılmaz, 2019; Demir, 2020). Aydın (2018) benzer bulgular bildirmiştir. Kaynakça: Yılmaz, A. (2019). Ekran ve çocuk. Aydın, M. (2019). Çocuk ve teknoloji. Kaya, S. (2017). Oyun ve gelişim. Arslan, B. (2021). Dijital oyun.
Yapay zekâ çıktısı (örnek)
Metinde olup kaynakçada karşılığı olmayan atıf: Demir (2020).
Kaynakçada olup metinde atıf almayan girdiler: Kaya (2017), Arslan (2021).
Yıl uyuşmazlığı: Metinde Aydın (2018), kaynakçada Aydın (2019).
Eksik görünen girdiler: Yılmaz (2019), Aydın (2019), Kaya (2017) ve Arslan (2021) için dergi ya da yayın bilgisi ve sayfa aralığı yok.
Varlık kontrolü sizde: her kaynağı kütüphane kataloğunda, derginin sayfasında ya da TR Dizin gibi bir dizinde kendiniz arayın.
Sık yapılan hatalar
- Asistana kaynağın var olup olmadığını sormak ve cevabına güvenmek.
- Eksik girdiyi asistanın tamamlamasına izin vermek.
- Tezin tamamını ve danışman yorumlarını yapıştırmak.
- Uyumsuzluğu düzeltip varlık kontrolünü atlamak.
İpucu
Çıktıdaki “eksik görünüyor” listesini bir kâğıda alın ve her satırı kütüphanede ya da dergi sayfasında bulduğunuzda işaretleyin. Bulamadığınız satır, danışmanınıza soracağınız soru olur.
Kendinizi deneyin
Aşağıdaki üç soru dersin ana fikirlerini sınar. Yanlış yanıt verirseniz açıklamayı okuyun ve ilgili bölüme dönün.
Asistan kaynağın var olduğunu kontrol edebilir mi?
Kaynakçada olup metinde atıf almayan girdiyi asistan nasıl göstermelidir?
Tez metninizi asistana verirken en uygun yol hangisidir?
Kaynaklar
- TR Dizin (İngilizce)
- Claude Yardım: How can I create and manage projects (İngilizce)
- OpenAI Yardım: Projects in ChatGPT (İngilizce)
- OpenAI Yardım: GPTs in ChatGPT (İngilizce)
- Gemini Yardım: Gem’lerden skill’lere geçiş (İngilizce)
Son kontrol: 8 Kasım 2026
Kaynak: yzdersleri.com/ders/kaynak-kontrol-asistani-metin-ve-kaynakca-uyumu/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
