İçeriğe geçİçeriğe geç
Ders bul
Panelim

Akademisyenler için Claude: araştırma ve yazım rehberi

Akademisyenler için Claude: araştırma ve yazım rehberi kapak görseli

Bu rehber, araştırma yapan, ders veren ve makale yazan akademisyenlere Claude için sıralı bir yol çizer. Önce kural ve veri sınırı, sonra literatür, analiz ve yazım, en sonda hakemlik, proje başvurusu ve ders politikası gelir. Her adımda sitedeki bir derse ve gerçek bir akademik işe bağlanırsınız.

Bu rehber kimin için?

Araştırma görevlisinden profesöre, lisansüstü öğrencilerden proje yürütücülerine kadar 18 yaşını doldurmuş akademik çalışanlar için hazırlandı. Kod bilgisi gerekmez; analiz adımı kod bilmeyi gerektirebilir.

Bu sayfa yalnız Claude’u anlatır. Akademik kurallar için yazının içinde bağlandığımız derslerde araçtan bağımsız ayrıntılar var.

Başlamadan önce

  • Dergi ve kurumunuzun yapay zekâ kuralını bulun. Kural bulamazsanız editöre ya da ilgili birime sorun.
  • Katılımcı verisini, etik kuruldan geçmiş ham veriyi ve görüşme dökümlerini sohbete yüklemeyin.
  • Hakemlik yaptığınız ya da panelist olduğunuz hiçbir metni Claude’a yüklemeyin.
  • Claude’un verdiği her kaynağı, alıntıyı ve rakamı özgün yayından doğrulayın.

Önce bilmeniz gerekenler

Yayın etiğinin iki ortak kuralı vardır: yapay zekâ yazar olamaz, kullanımı açıklanır. Yayın Etiği Komitesi (COPE) yapay zekâ araçlarının sunulan işin sorumluluğunu alamayacağı için yazar olarak gösterilemeyeceğini, yazarların kullandıkları aracı ve nasıl kullandıklarını yöntem bölümü gibi bir yerde açıkça belirtmesini ve içeriğin her bölümünden tam sorumlu olduğunu söylüyor. Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi (ICMJE) de dergilerin gönderim sırasında kullanımı sormasını, sohbet botlarının yazar olarak gösterilmemesini ve yapay zekâ çıktısının yanlış, eksik ya da yanlı olabileceği için yazarlarca denetlenmesini ister. ICMJE ayrıca yapay zekâ üretimi içeriği birincil kaynak göstermeyi kabul etmez; kullanımı bildirmemenin bazı durumlarda etik ihlal sayılabileceğini söyler.

Hakemlikte gizlilik ayrıca belirleyicidir. ICMJE hakemlerin derginin kuralına uymasını ya da izin istemesini, gizlilik sağlanamıyorsa makalenin yapay zekâ yazılımına yüklenmesinin yasak olabileceğini ve kullanımın dergiye bildirilmesini söylüyor. TÜBİTAK’ın üretken yapay zekâ rehberi başvuru sahiplerine önemli kullanımı şeffaf biçimde beyan etme ve içeriğin doğruluğundan sorumlu olma yükümlülüğü getiriyor; değerlendirme süreçlerinde ise yapay zekâ araçlarının kullanımını tamamen yasaklıyor ve gizli verinin bu araçlara girilmesini kesin biçimde yasak sayıyor.

Türkiye’de üniversite tarafında Yükseköğretim Kurulu (YÖK) üretken yapay zekâ kullanımı için bir etik rehberi hazırlayıp üniversitelere gönderdi. Duyuruya göre rehber şeffaflık, dürüstlük, özen, adalet ve saygı, gizlilik ve hesap verebilirlik gibi değerleri sayıyor; bilimsel doğruluk ve bütünlük risklerini ele alıyor ve üniversitelerin kendi düzenlemelerini bu rehbere dayandırabileceğini söylüyor. Bu yüzden kendi üniversitenizin yönergesi ve ilgili derginin yazar kuralları ayrıca geçerlidir.

Claude’un kendi sınırları araştırma için özellikle önemli. Anthropic’in yardım sayfasına göre Claude yanlış ya da yanıltıcı yanıt verebilir ve inandırıcı görünen ama gerçeğe dayanmayan alıntılar üretebilir. Bu yüzden her kaynağı ve alıntıyı DOI ya da dergi sayfasından açıp doğrulayın. Dosya yükleme tarafında yardım sayfasına göre PDF, Word, Excel ve CSV gibi biçimler kabul edilir. Yayımlanmamış taslağınızı yüklemeden önce hesabınızda Settings içindeki Privacy bölümünde model geliştirme anahtarının durumuna bakın; gizlilik merkezine göre anahtar kapalıyken yeni sohbetler gelecekteki eğitimde kullanılmaz.

Adım adım öğrenme yolu

  1. Claude’da güvenli kullanım: kişisel veri, doğrulama ve yaş sınırı: Kişisel ve hassas veriyi ayırt etmeyi, metni göndermeden önce temizlemeyi, yanıtı doğrulamayı ve yaş koşulunu öğrenirsiniz. Örnek: Etik kuruldan geçmiş bir görüşme dökümünü, katılımcı bilgisi içerdiği için sohbete yüklemezsiniz.
  2. Akademide yapay zekâ kuralları: YÖK, dergiler, COPE ve ICMJE: YÖK rehberinin, COPE ve ICMJE önerilerinin, Elsevier ve Springer Nature politikalarının farklarını ve bir derginin yapay zekâ kuralını yazar yönergesinden nasıl çıkaracağınızı öğrenirsiniz. Örnek: Göndereceğiniz derginin yazar yönergesindeki yapay zekâ bölümünü komuta yapıştırır, her cevabın dayandığı cümleyi aynen alıntılatırsınız.
  3. Claude’da projeler: tekrar eden işleriniz için kalıcı çalışma alanı: Araştırma sorunuza ait notları ve talimatı, kendi sohbet geçmişi ve bilgi alanı olan ayrı bir projede toplamayı öğrenirsiniz. Örnek: Bir araştırma sorusu için ayrı proje açar, kendi literatür notlarınızı ekler ve talimata “kaynağını bilmediğin bilgiyi uydurma” yazarsınız.
  4. Claude’la dosyayla çalışmak: PDF, Word ve Excel: PDF, Word ve Excel dosyası yüklemeyi, özet ve tablo istemeyi, dosya sınırlarını öğrenirsiniz. Örnek: Açık erişimli üç makalenin PDF’ini yükler, “örneklem ve yöntem” sütunlu tablo ister, her hücreyi makalede bulursunuz.
  5. Literatür taraması ve sistematik okumada yapay zekâ: Taramadan önce protokol ve ölçüt yazmayı, Claude’u özet elemede ikinci okuyucu olarak kullanmayı ve kaynağa bağlı veri çıkarma tablosu hazırlatmayı öğrenirsiniz. Örnek: Dahil etme ölçütlerinizi önceden yazar, özet elemede Claude’un önerisi sizinkinden ayrıldığında kararı kendiniz verirsiniz.
  6. Veri analizi ve kod yardımında yapay zekâ: Araştırma verisini paylaşmadan analiz kodu almayı, kodu bilinen sonuçlarla sınamayı ve beyan kurallarına uymayı öğrenirsiniz. Örnek: Gerçek veriyi değil, değişken listesini ve uydurma birkaç satırlık bir örneği verir, analiz kodu ister, kodu sonucunu bildiğiniz küçük bir örnekle sınarsınız.
  7. Makale yazımında dil desteği: Nereye kadar, nasıl beyan?: Hafif dil düzeltmesi ile kapsamlı yazım desteği arasındaki farkı, bulguları koruyan düzeltme komutunu ve derginin istediği beyanı öğrenirsiniz. Örnek: İngilizce bulgular paragrafının dilini düzelttirirken bulgu, sayı ve terimlerin değişmediğini karşılaştırarak denetler, beyan satırını eklersiniz.
  8. Hakem raporuna yanıt mektubu: yapay zekâyla taslak: Yanıt mektubunun düzenini, Claude’a verilecek ve verilmeyecek işleri ve gizlilik sınırını öğrenirsiniz. Örnek: Hakem yorumlarını olduğu gibi yapıştırmaz, kendi cümlelerinizle kısaca özetler, Claude’a yalnız yanıt iskeleti hazırlatır, yapılmamış değişikliği “yapıldı” diye anlatan cümleyi kendiniz yakalarsınız.
  9. Proje başvurusu, hakemlik ve gizlilik: TÜBİTAK ve dergi kuralları: TÜBİTAK başvurusunda neyin serbest, neyin beyan gerektirdiğini, değerlendiriciler için konan yasağı ve dergi hakemliği kurallarını öğrenirsiniz. Örnek: Panelist olduğunuz bir başvuruyu hiçbir yapay zekâ aracına yüklemez, kendi başvurunuzda önemli kullanımı beyan edersiniz.
  10. Ders tasarımı ve ölçme: Üniversite dersinizin yapay zekâ politikası: Dersinizin izlencesine yapay zekâ politikası yazmayı, ölçmeyi yeniden tasarlamayı ve şüphe durumunda adil davranmayı öğrenirsiniz. Örnek: İzlencede her değerlendirme için kullanım düzeyini ayrı yazarsınız; örneğin sınıf içi ara sınavda yapay zekâ yok, vaka ödevinde yalnız kendi metninizin dil düzeltmesi serbest.

Sık yapılan hatalar

  • Claude’un önerdiği kaynağı DOI ya da dergi sayfasından doğrulamadan kaynakçaya koymak.
  • Katılımcı verisini ya da ham veriyi analiz kodu almak için sohbete yüklemek.
  • Hakemlik ve panelistlik görevindeki metni, kural bunu yasaklıyorken Claude’a vermek.
  • Yapay zekâ kullanımını, dergi bunu istediği hâlde, beyan etmemek.
  • Claude’un dil düzeltmesinde bulgu ya da sayı değiştirip değiştirmediğini karşılaştırmamak.

Sık sorulanlar

Claude’u makalede yazar olarak gösterebilir miyim?

Hayır. COPE ve ICMJE yapay zekâ araçlarının yazar olarak gösterilemeyeceğini söylüyor, çünkü araçlar çalışmanın sorumluluğunu üstlenemez.

Yapay zekâ kullanımını nasıl beyan ederim?

COPE, yazarların aracı ve ne yaptığını yöntem bölümü gibi bir yerde açıkça belirtmesini ister. ICMJE gönderim sırasında bildirmeyi ve kapak mektubunda açıklamayı ister. Önce derginin kendi yönergesine bakın.

Hakemlik yaparken Claude kullanabilir miyim?

ICMJE hakemlerin derginin kuralına uymasını ya da izin istemesini söylüyor ve gizlilik sağlanamıyorsa makalenin yapay zekâ yazılımına yüklenmesi yasak olabilir. TÜBİTAK’ın rehberi değerlendirme süreçlerinde üretken yapay zekâ kullanımını tamamen yasaklıyor.

Kendi yayımlanmamış taslağımı yükleyebilir miyim?

Dergi ve kurum kuralı bunu engellemiyorsa yükleyebilirsiniz; önce model geliştirme ayarını kontrol edin ve katılımcı verisini çıkarın.

Son kontrol listesi

  • Derginin ve üniversitemin yapay zekâ kuralını okudum.
  • Sohbette katılımcı verisi, ham veri ve hakemlik materyali yok.
  • Her kaynağı DOI ya da dergi sayfasından açıp doğruladım.
  • Analiz kodunu bilinen sonuçlu küçük bir örnekle sınadım.
  • Dil düzeltmesinde bulgu, sayı ve terimlerin değişmediğini karşılaştırdım.
  • Gerekli yerde yapay zekâ kullanımını beyan ettim.

Bu rehberden sonra

Claude’un genel özelliklerini sıfırdan görmek için Claude nasıl kullanılır? İlk sohbetten Skill’lere rehber yazısına bakın. Genel akademik özet için Akademisyenler ve araştırmacılar için yapay zekâ dersi var.

Tez danışmanlığı yapıyorsanız Tez danışmanlığında geri bildirim şablonu dersini de deneyin.

Bu rehberle ilgili kurslar

Bu rehberdeki konuları sıralı dersler, öz sınama ve bitirme uygulamasıyla çalışmak için:

Kaynaklar

Son kontrol: 10 Kasım 2026