Yapay zekâya ‘onaylıyor musun’ diye sormak yerine çapraz sorgu yaptırmak
- Okuma süresi: 4 dk
- Kod bilgisi gerekmez
Claude’a ‘Bu iyi, değil mi? Onaylıyor musun?’ diye sormak çoğu zaman ‘evet’ cevabı getirir. Bu derste onay istemek yerine çapraz sorgu yaptırarak hatayı nasıl yakalayacağınızı öğreneceksiniz.
Aklınıza bir soru mu takıldı?
Bu derste neler öğreneceksiniz?
- Onay sormanın neden yanıltıcı olduğunu
- Karşı görüş istemeyi
- Kaynak ve alıntı isteyip denetlemeyi
- Yeni sohbette bağımsız kontrol yaptırmayı
Onay sorusu neden tuzaktır?
Anthropic’in araştırması, incelenen beş yapay zekâ asistanının hepsinde kullanıcının görüşüne uyum gösterme eğilimi bulduğunu bildirir. Aynı araştırmada insanlar ve tercih modelleri bazen doğru yanıt yerine, ikna edici yazılmış dalkavukça yanıtı seçmiştir. Yani onay sorusu, uyumlu bir cevap çekmeye elverişlidir.
Çözüm, soruyu değiştirmektir. ‘Onaylıyor musun?’ yerine ‘Bunu çürütmeye çalış’ demek, cevabı farklı bir yöne çekmenin pratik yoludur.
Dört çapraz sorgu
- Karşı görüş: planın en zayıf üç noktasını ve en güçlü itirazı yazmasını isteyin
- Kaynak ve alıntı: her iddia için dayanak göstermesini, bulamadığı iddiayı geri çekmesini isteyin
- Bilmeme izni: emin değilse ‘yeterli bilgi yok’ demesine açıkça izin verin
- Bağımsız kontrol: aynı metni yeni bir sohbette, yazarını söylemeden kontrol ettirin
Anthropic’in belgeleri bu yöntemlerin bir kısmını açıkça önerir: belirsizlik payı tanımak, her iddia için alıntı ya da kaynak istemek, aynı soruyu birden çok kez sorup tutarsızlıklara bakmak ve çıktıyı doğrulatmak için geri vermek. Belge ayrıca bu tekniklerin yanlışları azalttığını ama tamamen ortadan kaldırmadığını, önemli bilginin yine de doğrulanması gerektiğini vurgular.
Örnek durum: bir dernek yöneticisi üyelere gidecek duyuruyu hazırladı. ‘Doğru mu, onaylıyor musun?’ diye sorunca cevap ‘evet, gayet iyi’ oldu. Çapraz sorguda üç sorun çıktı: toplantı tarihi iki yerde farklı yazılmış, bir kuralın dayanağı belirtilmemiş, bir cümle iki anlama geliyor.
Uzun belgede alıntı yöntemi
Uzun bir belgeyle çalışıyorsanız Anthropic’in önerdiği yöntem şudur: önce Claude’dan belgeden konuyla ilgili sözcüğü sözcüğüne alıntılar çıkarmasını isteyin, sonra analizini yalnız bu alıntılara dayandırın. Böylece iddialar kontrol edilebilir bir dayanağa bağlanır.
Kaynak isteğinin bir sınırı vardır: Claude bazen var olmayan bir kaynağı da yazabilir. Bu yüzden önemli bir bağlantıyı ya da alıntıyı kendiniz açıp kontrol edin. Aynı soruyu birkaç kez sormak da işe yarar; cevaplar birbirini tutmuyorsa iddia zayıf olabilir.
Hata maliyetinin yüksek olduğu işlerde, örneğin yayımlanacak ya da kurumunuza gidecek bir metinde, bu adımlar vazgeçilmezdir. Ayırt etme (Discernment) becerisi 4D çerçevesinin parçasıdır; ayrıntısı 4D dersinde ve Kalite ve güvenlik dersinde var.
Hazır sorgu cümleleri
Zayıf komut
Bu duyuru iyi, değil mi? Onaylıyor musun?
Güçlü komut: karşı görüş
Aşağıdaki metni yazan kişinin karşısında duran bir eleştirmensin. Bu metnin yanlış, eksik ya da abartılı olabilecek en az üç noktasını bul ve her biri için bir soru sor. Metni överek başlama. Metin: (metni buraya yapıştırın)
Güçlü komut: kaynak turu
Aşağıdaki metindeki her somut iddiayı numaralı listeye çıkar. Her iddianın yanına dayanak olarak kaynak adını ya da yapıştırdığım belgeden alıntıyı yaz. Dayanağı yoksa ‘dayanak yok’ yaz; uydurma kaynak verme. Metin: (metni buraya yapıştırın)
Yapay zekâ çıktısı (örnek)
1. Toplantı 14 Aralık’ta: dayanak, 2. paragraf. 2. Toplantı 15 Aralık’ta: dayanak, son satır; iki tarih birbiriyle çelişiyor. 3. Üyelik aidatı zorunludur: dayanak yok.
Karşı görüş yumuşak gelirse ‘Bu itirazı en güçlü haliyle yaz’ diyerek sertleştirin. Claude hiç sorun bulamadığını söylerse bunu da sorgulayın: ‘Hangi varsayımlara güvendin?’ diye sorun. Önemli işlerde yanıtı bir insanın gözünden de geçirmek, çapraz sorgunun doğal son halkasıdır.
Her işte çapraz sorgu gerekmez. Bir e-posta konusu için on fikir isterken ya da bir cümleyi kısaltırken onay sorusu zararsızdır. Çapraz sorgu, hatanın bedelinin yüksek olduğu işlerde değer kazanır.
Adım adım uygulama
- Metni ya da planı hazırlayın.
- Karşı görüş isteyin: en zayıf noktalar ve itirazlar.
- Her iddia için kaynak ya da alıntı isteyin; bulunamayanları ayırın.
- Yeni bir sohbet açıp metni yazarını belirtmeden kontrol ettirin.
- İki yanıttaki farkları işaretleyin.
- Önemli iddiaları asıl kaynaktan kendiniz doğrulayın.
Kontrol listesi
- Onay sorusu sormadım
- Karşı görüş aldım
- Dayanağı olmayan iddiaları çıkardım
- Bağımsız kontrolü yeni sohbette yaptırdım
- Önemli iddiayı kendim doğruladım
Sık yapılan hatalar
- Aynı sohbette aynı soruyu onay için tekrarlamak
- Kaynak isteyip kaynağı açmadan kabul etmek
- Karşı görüşü ‘hepsi doğru’ diye geçiştirmek
- Çapraz sorguyu yalnız bir kez yapıp bırakmak
İpucu
Yeni sohbette metnin kimin olduğunu söylemek zorunda değilsiniz. Yalnız ‘şu metni incele’ demeniz yeterlidir; karşı görüşü ve kaynak isteğini komutla siz yönlendirirsiniz.
Kendinizi deneyin
Hangi soru çapraz sorgudur?
Yeni sohbette bağımsız kontrolün amacı nedir?
Claude her iddia için kaynak verdi. Sonraki adım nedir?
Bu konuda daha fazlası
Bu dersi içeren rehberler
Kaynaklar
- Anthropic: Halüsinasyonları azaltma (İngilizce)
- Anthropic Research: Dil modellerinde dalkavukluğu anlamak (İngilizce)
Son kontrol: 8 Kasım 2026
Kaynak: yzdersleri.com/ders/claude-capraz-sorgu/ · Yapay Zeka Dersleri
Dersi bitirdiniz mi?
İşaretlerseniz menüde ve ilerleme çubuğunda görünür. Bu bilgi yalnızca sizin tarayıcınızda saklanır.
Öğrenme yolunda sıradaki ders: Claude’a fotoğraf ve ekran görüntüsü okutma: tablo ve yazı
Bu ders işinize yaradı mı?
Anonim oydur; kişisel veri toplanmaz.
