4D çerçevesi: görev verme, tarif etme, ayırt etme, özen

Bu derste Anthropic’in geliştirdiği AI Fluency çerçevesinin dört temel yeterliğini, yani 4D’yi öğreneceksiniz. Sonra bu dördünü tek bir gerçek işte, adım adım uygulayacaksınız.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Delegation, Description, Discernment ve Diligence kavramlarının ne anlama geldiğini söyleyebileceksiniz.
• Bir işi Claude’a verirken dört kavramı sırayla uygulayacaksınız.
• Yapay zekâyla çalışırken sorumluluğun kimde kaldığını ayırt edeceksiniz.

4D çerçevesi nedir?

AI Fluency, Anthropic’in Prof. Joseph Feller (University College Cork) ve Prof. Rick Dakan (Ringling College) ile hazırladığı bir eğitim çerçevesidir. Amaç, yapay zekâyla etkili, verimli, etik ve güvenli biçimde çalışmayı öğretmektir. Çerçeve dört yeterlik üzerine kuruludur ve kısaca 4D diye anılır.

Çerçeveyi anlatan resmî belge üç etkileşim biçimini de tanımlar. Automation, yapay zekânın verdiğiniz talimatla belirli bir işi yürütmesidir. Augmentation, insanla yapay zekânın düşünce ortağı olarak birlikte çalışmasıdır. Agency ise yapay zekâyı, sizin adınıza ileride bağımsız iş yapacak biçimde yapılandırmanızdır. Bu dersin örnekleri ağırlıkla ikinci biçime, yani birlikte çalışmaya dayanıyor.

Dört D tek tek

• Delegation (görev verme): Hedefi belirlemek; yapay zekâyı işe katıp katmayacağınıza, katacaksanız ne zaman ve nasıl katacağınıza karar vermek. Örnek: Bir öğretmen veli notunun taslağını Claude’a yaptırmaya, notu göndermeye ise kendisi karar verir.
• Description (tarif etme): Hedefinizi yapay zekâya net anlatmak ki işe yarar çıktı üretsin. Örnek: Bir gazeteci, haberin kime yazıldığını ve kaç kelime olacağını baştan söyler.
• Discernment (ayırt etme): Yapay zekânın çıktısının ve davranışının ne kadar işe yaradığını doğru değerlendirmek. Örnek: Bir memur, taslaktaki mevzuat atfının doğru olup olmadığını resmî kaynaktan kontrol eder.
• Diligence (özen): Yapay zekâyla ne yaptığınızın ve bunu nasıl yaptığınızın sorumluluğunu üstlenmek. Örnek: Bir öğrenci, Claude’un yazdığı özeti ödev olarak teslim etmeden önce kuralları ve kendi payını gözden geçirir.

Kurs içeriğinde Description ile Discernment’ı birlikte ele alan ayrı bir ders de bulunuyor. Pratikte bu ikisi gidip gelir: yanıtı değerlendirir, bulduğunuz eksiği isteğe geri yazarsınız.

Örnek: öğretmenin veli bülteni

Bir sınıf öğretmeni olduğunuzu düşünün. Cuma günü veli toplantısı var ve velilere kısa bir hatırlatma yazmak istiyorsunuz. Önce zayıf bir tarif görelim.

Bu istek Description eksiğidir. Claude kime, hangi tonla, ne uzunlukta yazacağını bilmez. Şimdi dört D’yi birlikte uygulayan güçlü bir tarif:

Delegation: Taslağı Claude yazar, gündemi ve gönderme kararını siz verirsiniz. Description: Kim, nerede, ne uzunlukta, hangi tonda, hepsi yazılı. Discernment: Çıktıdaki gün ve saati kontrol edersiniz. Diligence: Mesajı gönderen sizsiniz, doğruluğu da sizin sorumluluğunuzdadır.

İkinci örnek: esnaf ve müşteri yorumu

Mahallede bir kuaför salonu işlettiğinizi düşünün. Bir müşteri internette bekleme süresinden yakınmış. Delegation kararı basit: yanıtın taslağını Claude yazar, ama salonun özrünü ve vaatlerini siz belirlersiniz. Description’da salonun adını, müşterinin yakınmasını ve yanıtın tonunu yazarsınız. Discernment’ta taslağın olmayan bir indirim ya da söz içerip içermediğine bakarsınız. Diligence’ta ise müşterinin adı ve telefonu gibi bilgileri isteğe yazmayıp yazmadığınızı gözden geçirirsiniz.

Dört adım dört ayrı iş gibi görünse de aslında bir sohbetin içinde dakikalar içinde olup biter. Önemli olan, her birini bilerek yapmaktır.

Videoyla izleyin

İzlerken şuna dikkat edin: Video dört D’yi bu derste gördüğünüz sırayla anlatıyor. Description bölümünde isteği üç parçaya ayırıyor: ne istediğinizi, işin nasıl yapılacağını ve Claude’un nasıl davranacağını. Bu üç parçayı kendi isteklerinizde arayın.

Video: Anthropic (İngilizce). Türkçe altyazı için YouTube’da altyazı ayarını açabilirsiniz.

Adım adım uygulama

claude.ai üzerinde yeni bir sohbet açın. Kendi işinizden küçük bir görev seçin: veli notu, müşteri yanıtı, toplantı özeti, ödev planı.

1. Delegation: İşi iki sütunda yazın. Claude’a vereceğiniz kısımlar (taslak, düzenleme) ve sizde kalacak kısımlar (karar, gönderme, resmî bilgi).
2. Description: Amacı, okuru, kullanım yerini, uzunluğu ve tonu yazarak isteği gönderin.
3. Discernment: Yanıtı okuyun. İsim, tarih, rakam ve alıntıları kendi bilginizle ya da resmî kaynakla karşılaştırın.
4. Eksik ya da yanlış bulduğunuzu aynı sohbette söyleyin. Örnek: “İkinci cümleyi kısalt, saati düzelt.”
5. Diligence: Kişisel verileri isteğe yazıp yazmadığınızı kontrol edin. Metni kendi adınıza kullanacaksanız kurumunuzun kurallarını gözden geçirin.
6. Son halini siz onaylayın. Göndermeden ya da yayımlamadan önce metnin arkasında durabildiğinizden emin olun.

Kontrol listesi

• Hangi kısmı Claude’a verdiğimi, hangisini kendimde tuttuğumu yazdım.
• İsteğimde amaç, okur ve biçim var.
• Tarihleri, rakamları ve isimleri kontrol ettim.
• Kişisel ya da gizli bilgi yazmadım.
• Metnin sorumluluğunu üstlenebiliyorum.

Sık yapılan hatalar

• Delegation’ı atlayıp her işi Claude’a vermek; kararı gerektiren işler sizde kalmalı.
• Tek cümlelik, bağlamsız istek yazmak.
• Yanıtı okumadan kullanmak. Akıcı bir metin doğru olmak zorunda değildir.
• Sorumluluğu araca yüklemek. Yayımlayan, gönderen ya da teslim eden sizsiniz.
• Dört D’yi bir kez uygulayıp bırakmak. Her yeni işte baştan düşünün.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• The AI Fluency Framework – Dakan, Feller ve Anthropic (PDF) (İngilizce)
• Anthropic Academy: AI Fluency – Framework and Foundations (İngilizce)
• Anthropic: Summary of the AI Fluency Framework (YouTube videosu) (İngilizce)

Son kontrol: 11 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/claude-4d-cercevesi/ · Yapay Zeka Dersleri