İçeriğe geçİçeriğe geç
Ders bul
Panelim

Öğrenciler için yapay zekâ rehberi: ödev kuralları dâhil

Öğrenciler için yapay zekâ rehberi: ödev kuralları dâhil kapak görseli

Yapay zekâ ders çalışmayı kolaylaştırabilir. Ama ödevde yanlış kullanılırsa sizi zor durumda bırakabilir ve öğrenmenizi de bozabilir. Bu rehber, sitedeki dersleri önce kuralı öğrenip sonra çalışma yöntemine geçecek biçimde sıralar.

Bu rehber kimin için?

Lise ve üniversite öğrencileri için hazırlandı. Okulunuzun yapay zekâ kuralı ayrıca varsa onu her zaman bu rehberin önüne koyun. Aileler de çocuklarının hangi sınırlarda çalışması gerektiğini görmek için rehberden yararlanabilir. Kullanacağınız araçların kendi yaş şartları olabilir; kullanmadan önce aracın kullanım koşullarına bakın.

Önce bilmeniz gerekenler

Önce kuralı öğrenin, sonra aracı açın. Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK) üretken yapay zekâ (generative AI) etik rehberi, bilimsel araştırma ve yayın faaliyetleri için hazırlandı. Rehber şeffaflık, dürüstlük, özen, adalet ve saygı, mahremiyet ve gizlilik, hesap verebilirlik gibi temel değerleri sayıyor ve üniversitelerin kendi düzenlemelerini yazmasını destekliyor. Bu yüzden ödevde kullanımın serbest olup olmadığını çoğu zaman dersin izlencesi, üniversitenin yönergesi ya da hocanız belirler. Emin değilseniz hocanıza yazılı sorun ve cevabı saklayın. Millî Eğitim Bakanlığı’nın Eğitimde Yapay Zekâ Politika Belgesi ve Eylem Planı da öğrencilere yönelik yapay zekâ okuryazarlığı programları ve bilinçlendirme etkinlikleri öngörüyor. Kurallar zamanla değişebilir. Bu yüzden okulunuzun güncel duyurularını izleyin.

İkinci konu beyandır. Şeffaflık, YÖK rehberinin saydığı değerlerden biridir. Kullandığınız yapay zekâ desteğini gizlemek bu değerle bağdaşmaz. Beyanın nasıl ve hangi ayrıntıda yapılacağı kurala göre değişir. Genel ilke şudur: yapay zekâ ne yaptıysa onu ve hangi aşamada kullandığınızı açıkça söyleyin. Yardım alınan bölümü kendi çalışmanız gibi sunmayın.

Üçüncü konu öğrenmedir. Bot ödevi yazarsa not alabilirsiniz ama sınavda yalnız kalırsınız. Daha verimli yöntem, botu cevap veren değil soru soran bir çalışma arkadaşı yapmaktır. Matematik ve fizikte cevabı değil yolu isteyin. Kendi çözümünüzü yazın, hatanızı buldurun, benzer soruyu yardımsız çözün. Ders notundan kendinize soru ve bilgi kartı hazırlatın. OpenAI’ın Temmuz 2025 duyurusuna göre ChatGPT’nin çalışma modu (study mode) bu yaklaşıma örnektir: cevabı doğrudan vermek yerine yönlendirici sorular sorar ve bilgi sınamaları sunar.

Dördüncü konu uydurmadır (halüsinasyon, hallucination). Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ rehberine göre modeller, gerçek gibi duran ama yanlış içerik üretebilir. Rehberde bir avukatın var olmayan mahkeme kararlarıyla karşılaşması örnek olarak veriliyor. Ödevde de olmayan bir makale ya da yanlış bir yıl çıkabilir. Bota kaynak sorduysanız her kaynağı DergiPark, TR Dizin, Tez Merkezi ya da DOI (Digital Object Identifier, sayısal nesne tanımlayıcı) ile ayrıca doğrulayın. Doğrulayamadığınız kaynağı yazmayın.

Beşinci konu veridir. Kimlik bilgilerinizi, okul numaranızı, arkadaşlarınızın bilgilerini ve hocanızın izin vermediği ders malzemesini sohbete yüklemeyin. KVKK rehberi, komutlarda paylaşılan kişisel bilginin açığa çıkabileceğini belirtiyor.

Son konu tespit araçlarıdır. Yapay zekâ yazısı tespit eden araçlar yanlış alarm verebilir. Özgün yazdığınız bir metin de işaretlenebilir. OpenAI da yardım sayfasında bu tür araçları güvenilir bulmadığını ve insan yazısını yapay zekâ üretimi diye işaretleyebildiklerini yazıyor. Kendinizi korumak için süreci kayıt altına alın: taslaklarınızı, notlarınızı ve belge geçmişinizi saklayın. Gerekirse hocanıza nasıl yazdığınızı anlatabilirsiniz.

Pratik bir çalışma düzeni şöyle olabilir. Önce kendiniz konuyu okuyun ya da dinleyin. Sonra bota ders notunuzu verin ve sizi sınayacak sorular isteyin. Cevaplarınızı yazın, botun hatalarınızı göstermesini isteyin. Son olarak yanlış yaptığınız yerleri kendi cümlelerinizle özetleyin. Bu düzende bot cevap vermez, sizi sorgular. Sınav günü elinizde olan şey, botun değil sizin öğrendiğiniz şeydir.

Başlamadan önce hazırlayın

  • Okulunuzun ya da üniversitenizin yapay zekâ kuralı, dersin izlencesi ve varsa ödev yönergesi.
  • Emin olmadığınız noktalar için hocanıza yazılı soru; cevabı saklayın.
  • Ders notlarınız, kişisel bilgi içermeyen biçimde.

Adım adım öğrenme yolu

  1. Yapay zekâyla ders çalışmak: Özet, soru ve tekrar planı: Botu soru soran bir çalışma arkadaşı yapmayı, özet, soru ve tekrar planı kurmayı öğrenirsiniz.
  2. Ödevde yapay zekâ: Ne serbest, ne kopya? Hangi kullanımın serbest, hangisinin kopya sayılabileceğini ve okulunuzun kuralını nasıl öğreneceğinizi görürsünüz.
  3. Üniversitede yapay zekâ kuralı: Hocanızın sınırını öğrenin, kullanımınızı beyan edin: YÖK rehberini, üniversite yönergesini ve ders izlencesini okumayı, kullanımınızı doğru beyan etmeyi öğrenirsiniz.
  4. Matematik ve fizik sorusunda yapay zekâ öğretmen gibi: Takıldığınız soruda cevabı değil yolu istemeyi, kendi hatanızı buldurmayı öğrenirsiniz.
  5. ChatGPT ile öğrenmek: Bilgi kartları, sınav ve çalışma modu: Bilgi kartları ve çalışma moduyla kendinizi sınamayı öğrenirsiniz.
  6. Sınava hazırlıkta kişisel çalışma programı: Gerçekçi bir haftalık sınav programı kurmayı ve her hafta güncellemeyi öğrenirsiniz.
  7. Ders notu ve okuma listesiyle yapay zekâ destekli çalışma: Makaleyi alıntıyla özetletmeyi, ders notundan soru çıkarmayı ve hocanın malzemesini korumayı öğrenirsiniz.
  8. Yapay zekâ tespit araçları neden yanılır? Öğrenci ve öğretmenler için: Tespit araçlarının neden yanıldığını ve böyle bir sonuçla karşılaşırsanız nasıl davranacağınızı öğrenirsiniz.
  9. Ödev ve raporda yapay zekâ: İntihale düşmeden destek almak: Ödev ve raporda meşru destekle intihal arasındaki çizgiyi, yasanın ve yönergelerin ne dediğini öğrenirsiniz.
  10. Literatür taraması ve kaynak bulma: Uydurma kaynağı yakalamak: Arama haritası çıkarmayı ve uydurma kaynağı DergiPark, TR Dizin, Tez Merkezi ve DOI ile yakalamayı öğrenirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • Okulun kuralına bakmadan ödevde yapay zekâ kullanmak.
  • Yardım alınan bölümü beyan etmemek ya da kendi çalışmanız gibi sunmak.
  • Botun verdiği kaynağı doğrulamadan kaynakçaya yazmak.
  • Cevabı kopyalayıp yolunu öğrenmemek; sınavda yalnız kalırsınız.
  • Kimlik, okul numarası ya da arkadaşlarınızın bilgilerini sohbete yazmak.

Sık sorulanlar

Ödevimi yapay zekâyla yazdırmak kopya sayılır mı?

Bu, okulunuzun ve dersin kuralına bağlıdır. Hocanız izin vermediyse sorun çıkar. İzin verilse bile yardım alınan bölümü kendi çalışmanız gibi sunmamalı ve beyan etmelisiniz. Emin değilseniz önce yazılı sorun. Cevabı saklayın. Sonradan bir anlaşmazlık çıkarsa elinizde ne dendiğine dair bir kayıt olur.

Yapay zekâ kullandığımı beyan etmeli miyim?

Evet, kuralınız aksini söylemiyorsa beyan etmek en güvenli yoldur. YÖK rehberi şeffaflığı temel değerlerden biri sayıyor. Beyanın biçimi okuldan okula değişir, bu yüzden hocanıza ya da yönergeye bakın.

Yapay zekâ bana kaynak gösterdi. Güvenebilir miyim?

Her kaynağı ayrıca doğrulayın. KVKK rehberi modellerin gerçek görünen ama yanlış bilgi üretebildiğini söylüyor ve var olmayan mahkeme kararı örneğini veriyor. DergiPark, TR Dizin, Tez Merkezi ya da DOI ile kaynağı bulamıyorsanız kullanmayın.

Özgün yazdığım metin yapay zekâ yazısı diye işaretlendi. Ne yapmalıyım?

Sakin kalın. Bu araçlar yanlış alarm verebilir. Taslaklarınızı, notlarınızı ve belge geçmişinizi gösterin ve metni nasıl yazdığınızı anlatın. Sitedeki tespit araçları dersi bu durumu ayrıntılı işler.

Matematik sorusunu bota nasıl sormalıyım?

Cevabı değil yolu isteyin. Önce kendi çözümünüzü yazın, botun hatanızı bulmasını isteyin. Sonra benzer bir soruyu yardımsız çözün. Böylece sınavda da aynı yöntemi kullanabilirsiniz. Botun çözümünü beğenmediyseniz ya da anlamadıysanız aynı sohbette adımları daha yavaş anlatmasını isteyin. Sonuçta hesabı kontrol eden de, yöntemi öğrenen de sizsiniz.

Son kontrol listesi

  • Dersin ve okulun yapay zekâ kuralını okudum; emin olmadığım yeri hocama sordum.
  • Yapay zekâ ne yaptıysa ve hangi aşamada kullandıysam beyan ettim.
  • Kaynakçadaki her kaynağı DergiPark, TR Dizin, Tez Merkezi ya da DOI ile bulup açtım.
  • Rakam, yıl ve alıntıları kendim kontrol ettim.
  • Taslaklarımı, notlarımı ve belge geçmişimi sakladım.

Bu rehberden sonra

Üniversite öğrencisiyseniz sıradaki durak kariyerdir. Staj, iş başvurusu ve kariyer planında yapay zekâ dersi, staj ve iş başvurusunu abartısız hazırlamayı anlatır. Sitedeki iş başvurusu ve kariyer rehberi de bu geçişi sıraya koyar.

Bu rehberle ilgili kurslar

Bu rehberdeki konuları sıralı dersler, öz sınama ve bitirme uygulamasıyla çalışmak için:

Kaynaklar

Son kontrol: 10 Kasım 2026