Esnaf ve küçük işletmeler için yapay zekâ rehberi

Bu rehber genel bilgi verir; uzman görüşünün yerine geçmez. KVKK ile ilgili bölümler genel bilgidir, hukuki tavsiye değildir.

Dükkânda hesap, mesaj, etiket ve paylaşım işleri vakit alır. Yapay zekâ bu işlerin ilk taslağını hızlandırabilir. Fiyat, müşteri bilgisi ve ödeme konusunda ise son söz sizindir. Bu rehber, sitedeki dersleri bu sınırı koruyarak sıraya dizer.

Bu rehber kimin için?

Berber, kafe, bakkal, manav, tamirci, butik ve küçük atölye sahipleri ile onların çalışanları için hazırlandı. Teknik bilgi gerekmez. Müşteri kaydı tutuyorsanız ya da sosyal medyada paylaşım yapıyorsanız rehber özellikle işinize yarar.

Önce bilmeniz gerekenler

Yapay zekâ en çok yazı işinde işe yarar: tanıtım metni, ürün açıklaması, müşteriye cevap, sosyal medya paylaşımı. Yapay zekâ taslak çıkarır, siz okuyup düzeltirsiniz. Bu iş bölümü doğrudur, çünkü hatayı yakalayacak kişi, işini bilen sizsiniz.

En büyük risk uydurmadır (halüsinasyon, hallucination). Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun (KVKK) üretken yapay zekâ (generative AI) rehberi, modelin gerçek görünen ama yanlış bilgi üretebildiğini anlatıyor. İşletmede bunun karşılığı yanlış fiyat, olmayan bir kampanya, hayali bir iade koşulu ya da yanlış bir tarihtir. Bu bilgileri bota bırakmayın. Fiyatı, indirim oranını, stoğu ve iade cümlesini kendiniz yazın. Bota yalnızca dili güzelleştirmesini söyleyin.

İkinci risk müşteri verisidir. Müşterinin adı, telefonu, adresi ve sipariş notu kişisel veridir. Rehber, komutlarda (prompt) paylaşılan kişisel bilginin açığa çıkabileceği riskini hatırlatıyor. Gerçek ad yerine “Müşteri A”, “Müşteri B” gibi yer tutucular (placeholder) kullanın. Fatura ya da dekont fotoğrafını okutacaksanız kişisel bilgileri önce kapatın ve çıkan toplamı kendiniz kontrol edin.

Müşterinin adını, telefonunu ya da siparişini kaydediyorsanız aydınlatma yükümlülüğünüz doğabilir. KVKK’nın kamuoyu duyurusuna göre aydınlatma, veri ilgili kişiden alınırken yapılır ve kişinin talebine bağlı değildir. Aydınlatma metninde veri sorumlusunun kimliği, verinin işlenme amacı, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, toplama yöntemi ile hukuki sebep ve kişinin hakları yer alır. Dil açık ve sade olmalıdır. Yapay zekâyla taslak çıkarabilirsiniz ama metni mutlaka bir uzmana kontrol ettirin.

Müşterilerin hakları da vardır. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 11. maddesine göre kişi, verisinin işlenip işlenmediğini öğrenme, düzeltme ve silme isteme gibi haklara sahiptir. Biri size bu yönde başvurursa ciddiye alın ve uzmandan destek isteyin.

Dolandırıcılar esnafı da hedefler. Türkiye Bankalar Birliği’nin rehberi, ödül, kampanya ya da iade vaadi içeren mesajlardaki bağlantılara tıklamamayı ve kart bilgisini tanımadığınız sitelere girmemeyi öneriyor. Sahte alıcı mesajlarında da aynı mantıkla davranın: bağlantıya tıklamayın, dekonta değil hesabınıza geçen paraya bakın. Yapay zekâ bu tür mesajları hatasız yazabildiği için dil hatası aramak yeterli bir kontrol değildir.

Küçük bir işletme için güvenli ilk hafta şöyle geçebilir. İlk gün tanıtım metninizi yazdırın. İkinci gün sık gelen üç müşteri sorusuna cevap şablonu çıkarın. Üçüncü gün haftalık paylaşım fikirlerini alın. Hepsinde fiyatı, saati ve kampanyayı kendiniz yazın. Dördüncü günden sonra gider tablosu gibi sayı içeren işlere geçin ve her toplamı elinizle kontrol edin. Çalışanlarınız varsa yazılı bir kural koyun: müşteri bilgisi yazılmaz, her çıktı gönderilmeden önce okunur.

Başlamadan önce hazırlayın

Güncel fiyat listeniz, çalışma saatleriniz ve adresiniz yazılı bir notta dursun. Bunları yapay zekâya siz vereceksiniz, o üretmeyecek.
Müşterilerin sık sorduğu üç soruyu ve kendi cevaplarınızı yazın.
İade ya da değişim kuralınızı tek cümleyle yazın.
Çalışanlarınız varsa hangi bilginin asla yazılmayacağını anlatan kısa bir kural hazırlayın.

Adım adım öğrenme yolu

Esnaf için yapay zekâ: Tanıtım metni, ürün açıklaması ve müşteri mesajı: Tanıtım metni, ürün açıklaması ve müşteri mesajı yazmayı, müşteri bilgisini korumayı öğrenirsiniz.
KOBİ için yapay zekâ: İlk beş kullanım alanı: İlk beş güvenli kullanım alanını görür, çalışanlarınız için kısa bir kullanım kuralı yazarsınız.
İş yerinde gizli belgeyi yapay zekâya yüklemeyin: Belgeyi yüklemeden önce kurum kuralını, kişisel veriyi ve ticari sırrı gözden geçirmeyi öğrenirsiniz.
Sahte alıcı ve dolandırıcı mesajını tanıyın: Şüpheli alıcı mesajındaki uyarı işaretlerini yapay zekâyla listelemeyi, kararı kendiniz vermeyi öğrenirsiniz.
Esnaf ve küçük işletmeler için Canva: Menü, afiş ve kampanya görseli: Menü, afiş ve kampanya görseli hazırlamayı Canva’nın yapay zekâ araçlarıyla öğrenirsiniz.
Müşteri mesajlarına nazik yanıt şablonları: Hızlı yazın, kişisel veriyi paylaşmayın: Sık gelen mesajlara şablon takımı yazdırmayı, kişisel veriyi yer tutucuyla değiştirmeyi ve iade cümlesini kendiniz yazmayı öğrenirsiniz.
Sosyal medya paylaşımı asistanı: dükkânınızın sesiyle: Fiyat ve kampanya uydurmayan, üç alternatif metin sunan bir paylaşım asistanı kurarsınız.
Dükkânınızın müşteri mesajı asistanı: Dükkân bilgi kartıyla çalışan, bilmediğini uydurmayan bir müşteri mesajı asistanı kurarsınız.
Fatura ve dekont fotoğrafından gider tablosu hazırlayın: Fiş, fatura ve dekont fotoğraflarından aylık gider tablosu taslağı çıkarmayı, toplamı kendiniz kontrol etmeyi öğrenirsiniz.
Kampanya ve paylaşım takvimi: Yapay zekâyla hazırlayın, tarih ve oranı siz belirleyin: Dört haftalık kampanya takvimini hazırlatmayı, tarih ve indirim bilgisini kendiniz vermeyi öğrenirsiniz.

Sık yapılan hatalar

Fiyatı, indirim oranını ya da kampanya tarihini bota bırakmak. Bu bilgileri siz yazın.
Müşterinin adını, telefonunu veya adresini komuta olduğu gibi yapıştırmak.
Fatura ya da dekont fotoğrafından çıkan toplamı kontrol etmeden deftere geçmek.
Çıkan mesajı okumadan müşteriye göndermek ya da paylaşmak.
Gelen “ödeme yaptım” mesajındaki bağlantıya tıklamak. Parayı hesabınızda görmeden mal çıkarmayın.

Sık sorulanlar

Müşterimin telefon numarasını yapay zekâya yazabilir miyim?

Yazmayın. Müşteri adı, telefonu ve adresi kişisel veridir. Müşteri A gibi yer tutucular kullanın ve cevabı aldıktan sonra gerçek bilgiyi kendiniz ekleyin. Aynı kural sipariş notları ve ödeme bilgileri için de geçerlidir.

Yapay zekâ fiyat ve indirim yazarsa ne olur?

Uydurabilir. Fiyatı, indirim oranını, stoğu ve tarihi kendiniz yazın. Bota yalnızca metni güzelleştirmesini ve verdiğiniz bilgiyi değiştirmemesini söyleyin. Çıkan metni göndermeden önce rakamları, tarihleri ve koşulları kendi notlarınızla karşılaştırın. Müşteriye verilen yanlış söz sizin sözünüz sayılır.

Müşterilerime aydınlatma yapmam gerekir mi?

Müşterinin kişisel verisini kaydediyorsanız bu konuyu ciddiye almalısınız. KVKK’nın duyurusuna göre aydınlatma, veri ilgili kişiden alınırken yapılır ve talebe bağlı değildir. Kendi durumunuz için bir uzmana ya da meslek kuruluşunuza danışın. Bu cevap genel bilgidir.

Müşteri verisinin silinmesini isterse ne yapmalıyım?

KVKK’nın hak listesinde verilerin silinmesini ya da yok edilmesini isteme hakkı yer alıyor. Başvuruyu ciddiye alın ve nasıl cevap vereceğiniz konusunda bir uzmandan destek alın.

Sahte alıcıdan nasıl korunurum?

Mesajdaki bağlantıya tıklamayın. Dekontu değil, hesabınıza geçen parayı esas alın. TBB’nin rehberi de ödül ya da kampanya vaadiyle gelen bağlantılara tıklamamayı öneriyor. Şüpheli mesajı yapay zekâya gösterip uyarı işaretlerini listelettirebilirsiniz, ama karar sizin.

Son kontrol listesi

Fiyat, indirim oranı, stok, saat ve iade koşulunu metne ben yazdım.
Komuta müşteri adı, telefon, adres ya da ödeme bilgisi girmedim.
Rakamları ve tarihleri kendi notlarımla karşılaştırdım.
Fatura ve dekont görsellerinde kişisel bilgileri kapattım, toplamı elle kontrol ettim.
Müşteri kaydı tutuyorsam aydınlatma metnim hazır; çalışanlarımın yazılı bir kuralı var.

Bu rehberden sonra

Mesleğinize özel örnekler görmek için Berber ve kuaförler için yapay zekâ gibi meslek derslerine göz atabilirsiniz. Ürün satıyorsanız Ürün ilanı ve açıklamasını yapay zekâyla yazdırın, uydurmayı ayıklayın dersi iyi bir sonraki adımdır.

Bu rehberle ilgili kurslar

Bu rehberdeki konuları sıralı dersler, öz sınama ve bitirme uygulamasıyla çalışmak için:

Tekstil ve esnaflıkta yapay zekâ: uygulama (YZ 326)
Tekstil ve esnaflıkta yapay zekâ: başlangıç (YZ 128)
Kişisel bakım ve ev hizmetlerinde yapay zekâ: uygulama (YZ 125)
Kişisel bakım ve ev hizmetlerinde yapay zekâ: başlangıç (YZ 124)

Kaynaklar

Son kontrol: 10 Kasım 2026