Sporda yapay zekâ: maç analizi ve ofsayt kararı

Maç izlerken gördüğünüz ofsayt çizgisi, ekranda beliren galibiyet yüzdesi ve takımın ortalama dizilişi, arkada çalışan veri sistemlerinin ürünüdür. Bu derste futbolda maç analizinin bugün nasıl yapıldığını, hangi kararın hâlâ insanda kaldığını ve kendi takımınızın maçını nasıl inceleyebileceğinizi öğreneceksiniz.

Aklınıza bir soru mu takıldı?

Sorunuzu ya da aradığınız konuyu yazın Ders bul

Bu derste neler öğreneceksiniz?

• Maç içi verinin üç tipik çıktısını: ortalama diziliş, galibiyet olasılığı ve baskı göstergesi
• Yarı otomatik ofsayt sisteminin nasıl çalıştığını ve nihai kararı kimin verdiğini
• Türkiye Futbol Federasyonunun bu sistemi Süper Lig’de nasıl duyurduğunu
• Yerel bir takım ya da okul takımı için basit bir maç analiz notu hazırlamayı

Maç analizinde veri ne işe yarıyor?

Premier Lig, 6 Mayıs 2021 tarihli duyurusunda Oracle ile yeni bir maç analizi çalışmasını tanıttı. Ligin açıklamasına göre “Match Insights” adlı çalışma 2021/22 sezonundan itibaren canlı yayınlarda ve lig kanallarında kullanılacaktı. Duyuruda üç örnek verildi.

• Ortalama diziliş: Takımın hücumda ve savunmada oyuncularının sahadaki ortalama konumlarını gösterir.
• Canlı galibiyet olasılığı: Maçın kalanı 100.000 kez simüle edilir; skor, ev sahibi ya da deplasman olma durumu, kırmızı kartlar ve kalan süre hesaba katılır.
• Momentum göstergesi: Topa sahip takımın sonraki 10 saniyede gol atma ihtimalini; paslar, çalımlar, müdahaleler ve oyuncu konumlarıyla hesaplar.

Burada dikkat edilecek nokta şudur: Bunlar kesin tahmin değil, olasılıktır. Yüzde 70 galibiyet olasılığı olan takım maçı kaybedebilir. Olasılık, “bu skor ve bu sürede böyle maçların çoğu nasıl bitiyor?” sorusunun cevabıdır. Duyuru ayrıca makine öğrenmesi modelleriyle oyuncu performansına ilişkin ayrıntılı verilerin sunulacağını da belirtiyor.

Yarı otomatik ofsayt: Yapay zekâ uyarır, insan karar verir

FIFA’nın 2022 Dünya Kupası için anlattığı sisteme göre stadyum çatısının altına 12 özel takip kamerası yerleştiriliyor. Kameralar her oyuncu için saniyede 50 kez, en fazla 29 veri noktası topluyor. Bu noktalar, ofsayt kararında önem taşıyan uzuvları ve vücut uçlarını kapsıyor. Topun içindeki sensör ise saniyede 500 kez veri gönderiyor. Böylece topa vurulduğu an çok hassas biçimde belirlenebiliyor.

Yapay zekâ bu verileri birleştiriyor. Bir oyuncu, takım arkadaşı topa vurduğu anda ofsayt konumundaysa video hakemlere otomatik uyarı gidiyor. Video hakemler önerilen vuruş anını ve çizgiyi birkaç saniye içinde kontrol ediyor, sonra sahadaki hakeme bilgi veriyor. Karar onaylanınca oluşan üç boyutlu animasyon stadyum ekranlarında ve yayında gösteriliyor.

FIFA’nın açıklamasına göre nihai karar sahadaki hakemdedir. Oyuncunun rakibin oyununa müdahale edip etmediği gibi değerlendirmeler hakemin takdirinde kalır. Video hakemler sistemin önerisine katılmazsa vuruş noktasını ve çizgiyi kendileri belirleyebilir.

Türkiye’den örnek: Süper Lig

Fanatik gazetesinin aktardığına göre Türkiye Futbol Federasyonu, 12 Ocak 2024’te yarı otomatik ofsayt sisteminin Süper Lig’in ikinci yarısından itibaren, yani 20. haftadan başlayarak kullanılacağını duyurdu. Habere göre sistem Türk Telekom’un fiber internet altyapısı ve teknoloji desteğiyle kuruldu. 20 stadyumda altyapı ve kamera kurulumu tamamlandı, testler yapıldı; hakemler ve video hakem danışmanları eğitildi.

Haberde sistemin 29 noktalı iskelet takibi yaptığı, görüntülerin eş zamanlı olarak TFF VAR Merkezine iletildiği ve kararın yayıncı kuruluş aracılığıyla üç boyutlu animasyonla gösterildiği yazıyor. Bu bilgiler FIFA’nın anlattığı sistemle uyumludur; ancak haber, sistemin üreticisini adıyla belirtmiyor.

Adım adım uygulama

1. Analiz etmek istediğiniz tek bir soruyu seçin: “Rakip hangi bölgeden gol buluyor?” gibi.
2. Maçla ilgili notlarınızı tablo biçiminde yazın: dakika, olay, saha bölgesi.
3. Notlarınızı, kontrol listesinin altındaki uygulama komutuyla yapay zekâya verin ve yalnızca bu notlara dayanarak özet isteyin.
4. Çıktıdaki her sayıyı kendi notlarınızla karşılaştırın.
5. Bulguyu bir antrenman ya da oyun planı sorusuna çevirin.

Kontrol listesi

• Analiz yalnızca sizin verdiğiniz notlara mı dayanıyor?
• Olasılık ile kesin sonuç birbirine karıştırılmadı mı?
• Oyuncu isimleri ve çocuk sporcuların bilgileri paylaşıma uygun mu?
• Sonuç, bir kişinin yargısı yerine tek başına karar olarak sunulmadı mı?

Adımlarda kullanabileceğiniz bir uygulama komutu örneği:

Sektörü yapay zekâyla araştırın

Sık yapılan hatalar

• Galibiyet yüzdesini kesin sonuç gibi okumak.
• Teknolojinin kararı hakemin yerine verdiğini sanmak.
• Tek bir maçın verisinden takım hakkında büyük yargıya varmak.
• Çocuk ve genç sporcuların bilgilerini ve görüntülerini izinsiz araçlara yüklemek.

Kendinizi deneyin

Kaynaklar

• FIFA: Yarı otomatik ofsayt teknolojisi (2022 Dünya Kupası sayfası) (İngilizce)
• Premier Lig: Oracle ile maç analizi duyurusu, 6 Mayıs 2021 (İngilizce)
• Fanatik: TFF yarı otomatik ofsayt sistemini açıkladı, 12 Ocak 2024 (Türkçe)

Son kontrol: 8 Kasım 2026

Kaynak: yzdersleri.com/ders/sporda-mac-analizinde-yapay-zeka/ · Yapay Zeka Dersleri